مهر ۳۰, ۱۳۹۱

ارسال شده توسط در آموزشی | ۰ نظر

سوالاتی در مورد آموزش قرآن در دوره ابتدایی

۱- درباره پیشینه و تار یخچه آموزش قرآن در آموزش وپروش توضیحاتی بفرمایید.
جواب تاریخچه آموزش قرآن در آموزش و پرورش درس قرآن در زمان طاغوت خیلی کم رنگ و بین درس های دیگر وجود داشت و رژیم هم به دنبال کم رنگ تر کردن آن بود . اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی تا کنون آموزش قرآن در آموزش و پرورش دارای چهار مرحله بوده است : مرحله اول : سال های ۶۷ – ۱۳۵۷ دوره ابتدایی : آموزش قرآن از پایه سوم آغاز شد . مؤلفان پایه های سوم و چهارم دبستان آقای احمد اشرف اسلامی و پایه پنجم اقای مصطفی اسلامی ، با همکاری حجت الاسلام سید علی اکبر حسینی بودند . در این مرحله ، بیش ترین توجه بر آموزش روخوانی قرآن ، آموزش قواعدی مثل آشنایی با حروف و حرکات کوتاه و کشیده و علائم دیگر بود.دوره راهنمایی : در این سال ها ، دوره راهنمایی خود به دو مرحله تقسیم شد : در مرحله نخست ، آقایان جواهریان و علوی (عدالتی ) و در مرحله بعد آقایان سید مهدی فاطمیان و محمد دشتی، مؤلفان کتاب بودند . در این مقطع ، باز هم بر روخوانی قرآن و آموزش چند قاعده روخوانی در پایه اول و تلفظ حروف در پایه دوم و یادآوری تلفظ حروف خاص عربی در پایه سوم توجه و تأکید شد . دوره متوسطه : در این سال ها ، هنوز برای دوره دبیرستان محتوایی طراحی و تألیف نشده بود . مرحله دوم : سال های ۷۱ – ۱۳۶۹ دوره های ابتدایی و راهنمایی : آقایان سید مهدی سیف و سید علی جواهریان اصلاحاتی در رسم الخط و قواعد انجام دادند دوره متوسطه : از سال ۶۸ ، دکتر غلامعلی حداد عادل در هر سال برای هریک پایه های دوره متوسطه کتاب آموزش قرآن تألیف کردند که شامل آیات و شرح و توضیح آنها بود . از سال ۶۹ توسط آقای سید مهدی سیف، مختصری در باره روخوانی و تلفظ حروف خاص عربی و قواعد و تمریناتی در این خصوص اضافه شد . مرحله سوم : سال های ۷۶ – ۱۳۷۲ دوره ابتدایی : این بار کارشناسان گروه تألیف کتاب های آموزش قرآن ، آقایان احمد حاجی شریف ، محمد خواجوی و محمدرضا صلح جو کتاب های جدیدی تألیف کردند که با تغییراتی همراه بود ، مانند تقطیع آیات ، صفحه آرایی ، نقاشی مناسب ، تغییر رسم الخط . البته این تغییرات مختصر و جزئی بودند و توجه بیش تر باز هم بر آموزش روخوانی و قرائت بود . دوره های راهنمایی و متوسطه : همان کارشناسان محترم ، در راهنمایی نیز تغییرات دوره ابتدای را ساری و جاری کردند . گروهی از دانشجویان دانشگاه امام صادق (ع) نیز در باره آموزش مفاهیم با عنوان « نکاتی از قرآن » مطالبی جزئی و مختصر اضافه کردند. در دوره متوسطه قواعد روخوانی و تلفظ حروف حذف شد ، ولی در قسمت شرح و توضیح آیات، تغییری صورت نگرفت . مرحله چهارم : از سال ۱۳۷۷ تا کنون : به دنبال توصیه های مؤکد مقام معظم رهبری در توجه ویژه به آموزش قرآن در آموزش و پرورش از سال ۷۶ فعالیت های زیر انجام گرفت : ۱ – تشکیل شورا و کمیسیونی مربوط به پیگیری دستورهای مقام معظم رهبری و فراهم آوردن زمینه های لازم برای بازنگری ، تصحیح و تکمیل اهداف آموزش قرآن در دوره های تحصیلی آموزش و پرورش ۲ – تشکیل همایش بازنگری و اعتلای آموزش قران به مدت ۳ روز در خرداد ۷۷ در تهران ، همراه با فراخوان مقاله ودریافت بیش از ۳۵۰ مقاله از سراسر کشور ۳ – برنامه ریزی و تدوین طرح جدید آموزش قرآن از پایه اول ابتدایی ، با استفاده از اهداف جدید این درس ۴ – تهیه چهاررسانه آموزشی شامل:کتاب دانش آموز،کتاب راهنمای معلم ، نوارآموزشی و لوحه های آموزشی ۵ – برگزاری چهار دوره ضمن خدمت آموزشی – توجیهی برای ۵۶۰ آموزگار مجری طرح آزمایشی کلاس اول دبستان ۶ – اجرای آزمایشی طرح جدید در بیش از ۵۶۰ کلاس پایه اول از کلیه استانهای کشور در سال تحصیلی ۷۸ – ۷۷ ۷ – اصلاح طرح آزمایشی و آماده سازی آن برای اجرای سراسری در سال ۷۹ – ۷۸ و اجرای آزمایشی در سراسر کشور ۸ – برگزاری دوره های آموزش ضمن خدمت برای تأمین مدرس آموزش قرآن دوره ابتدایی برای ۳۲۰ مدرس در هرسال از سراسر کشور در طول سال های ۸۲ – ۷۷ ۹ – برگزاری دوره های آموزش ضمن خدمت برای تمامی آموزگاران پایه های اول تا پنجم ابتدایی سراسرکشور در طول سال های۸۲ – ۷۸ ۱۰ – تهیه و تدوین طرح آزمایشی آموزش قرآن پایه های بالاتر در سه دوره های ابتدایی ، راهنمایی و متوسطه و آموزش تمامی مدرسان قرآن مناطق و توجیه آموزگاران پایه و دبیران قرآن دوره راهنمایی و متوسطه ۱۱ – برگزاری دو دوره تأمین مدرس قرآن برای ۱۶۰ نفر از مدرسان قرآن مراکز تربیت معلم سراسر کشور ۱۲ – تهیه نوارهای درسی قرآن و لوحه های آموزشی برای کلیه پایه های دوره ابتدایی به تعداد مورد نیاز وتوزیع آن بین مدارس سراسر کشور ۱۳ – آموزش و توجیه حدود ۶۹ درصد آموزگاران پایه های اول تا پنجم ابتدایی و ۶۳ درصد از دبیران دینی و قرآن دوره راهنمایی در طول سالهای ۸۲ – ۷۸ ( ۵ سال ) ۱۴ – تألیف کتب راهنمای تدریس پایه های اول ، دوم و سوم ابتدایی،اول،دوم وسوم راهنمایی و اول، دوم وسوم متوسطه ۱۵ – تألیف کتاب روش آموزش قرآن دوره ابتدایی با کد ۶۰۱۱ ویژه مراکز تربیت معلم ۱۶ – بهسازی و اصلاح عناوین و سر فصلهای دروس قرآنی مراکز تربیت معلم ۱۷ – مشارکت در طراحی دوره های پنجگانه آموزش عمومی فرهنگیان به مدت ۹۲ ساعت ۱۸- چاپ وتوزیع ۶۵۰ هزار جلد قرآن سی جزء برای پایه پنجم بین مدارس دوره ابتدایی( به ازاءهرمدرسه شهری ۲۰ جلد و هرسه دانش آموز روستایی یک جلد) تاکنون ۱۳۷ هزار جلد از این قرآن ها چاپ ودر ۱۳ استان کشور توزیع شده است وبقیه مصاحف در حال چاپ و توزیع می باشد.


۲-منظور از برنامه ریزی درسی چیست؟ ویک برنامه درسی دارای چه ارکانی است؟
مادرکلاس درس باآموزش روبروهستیم.درآموزش، آن چه مهم است یادگیری است.دربرنامه‌‌ریزی درسی ما نقشه این یادگیری را تهیه می‌کنیم. یک آموزگار در پایه اول می‌خواهد خواندن و نوشتن را یاد دهد. ما یک طرحی را پیاده می‌کنیم این طرح که دنبال این است که بچه‌ها چگونه بنویسند و بخوانند. به این طرح برنامه‌ریزی درسی می‌گویند.درکاربرنامه‌ریزی درسی اول باید هدف مشخص شود. باید مشخص شودهم بطور کلی و هم به طور جزئی ماچه هدفی داریم. برای مثال: یکی از اهداف آموزش قرآن این است که بچه‌ها آن را بخوانند. نکته دیگر این که با چه محتوایی می‌خواهید به این هدف برسید. نکته دیگر روش آموزش است. این محتوای آموزشی را به چه شیوه‌ای باید به دانش‌آموزان بیاموزیم. نکته دیگر ارزش‌یابی است.( ارزش‌یابی از پیشرفت تحصیلی ) این که کاری انجام دادید باید ببینید که آیا به هدفمان رسیدیم یا نه؟ این را ارزش‌یابی می‌گویند. مجموعه این‌ها را برنامه‌ریزی درسی می‌گویند (مجموعه این‌ها که یک طرح و نقشه‌ای را برای یادگیری شامل می‌شود را برنامه‌ریزی درسی گویند


۳-مفهوم «رویکرد» را بیان کنید و بفرماییدکه رویکرد برنامه جدید آموزش قرآن چیست .
رویکرد یک نگاه کلی است که همچون چتری بر همه اجزاء یک برنامه سایه می‌افکند و به آنها جهت می‌بخشد. اجزاء یک برنامه درسی یعنی اصول، اهداف، محتوا، روش‌های یاددهی ـ یادگیری، شیوه‌های ارزشیابی پیشرفت تحصیلی، ویژگی‌ها و صلاحیت‌های حرفه‌ای معلم یا مربی، روش‌های اشاعه برنامه و … باید به نحوی تنظیم و تدوین شوند که علاوه بر سازگاری با رویکرد، زمینه‌ساز تحقق آن باشند


۴ – چه اصولی بربرنامه درسی آموزش قرآن حاکم است؟
مادربرنامه حدود ۲۱ اصل را طراحی کردیم که مختصراً بیان می‌‌کنیم: ۱–جامعیت آموزش قرآن بود (که آقای وکیل فرمودند)‌۲- مبتنی بودن آموزش قرآن بر سواد آموزی فارسی است یعنی این که در آموزش قرآن صامت و مصوت‌ها را درس نمی‌دهیم از همان آموزش در کتاب فارسی سال اول استفاده می‌کنیم. یک نکته که خیلی مهم است تأکید بیش‌تری بر مهارت عملی نیست به دانش نظری است یعنی دانش آموز ما اگر بلد نباشد تنوین را تعریف کند یا اشباع ضمبر را تعریف کند ولی بلدات که بخواند برای ما کافی است. ما در برنامه درسی دوره‌ی ابتدایی به هیچ عنوان تعاریف روخوانی نداریم. بلکه می‌خواهیم که آن‌ نمادها و قواعد روخوانی را خوب اجرا کند تا بتواند بخواند تعریف را نمی‌خواهیم، صحیح خواندن را می‌خواهیم ما این قاعده روخوانی است این نکته خیلی مهم است. نکته دیگر که خیلی مهم است این است که آموزگار پایه درس آموزش قرآن را بدهد تا جایی که می شود (این چند اصول مهم‌ترین اصول هستند)


۵-چرا اصرار دارید که معلم پایه قرآن رادرس بدهد درحالی که خودش بلد نیست؟
آموزگار پایه، متخصص ترین و شایسته ترین شخص در آموزش قرآن است زیرا به هر دلیلی که آموزگار پایه باید همه دروس ابتدایی را تدریس کند باید قرآن را هم خود او آموزش دهد.هر آموزگاری : اولاً : متخصص زبان آموزی و سواد آموزی است زیرا فقط اوست که می تواند خواندن و نوشتن را به کودک هفت ساله بیاموزد وآموزش روخوانی قرآن هم خارج از این تخصص نیست. ثانیاً : آموزگار به دلیل حضور دائمی درتمامی دروس ، با ابعاد شخصیتی و ویژگی های مختلف جسمانی، روانی ، عاطفی ، عقلانی و اخلاقی دانش آموزان آشناست و بهتر می تواند مشکل او را در آموزش قرآن حل کند . ثالثاً : برنامه فعلی آموزش قرآن کاملاً منطبق با توانمندی های آموزگاران طراحی شده است . رابعاً: ابلاغ آموزگاران برای تمامی دروس صادر می شود پس قانوناً او باید قرآن را تدریس کند .


۶- ازچه رسم الخطی برای آموزش قرآن در کتاب های قرآن درس استفاده شده است؟
رسم الخط قرآن در کتاب‌های دوره‌ابتدایی بر اساس اصولی است. اصل اول این است که ما از نقطه آغاز شروع کنیم نه نقطه پایان. یعنی ما یک نقطه مبداء داریم و یک نقطه مقصد. نقطه مبدا ما سواد فارسی است یعنی ما از سواد فارسی شروع می‌کنیم وارد قرائت و روخوانی قرآن می‌شوید ولی نقطه مقصد ما خواندن قرآن کامل است. همین قرآن‌هایی که در جامعه، مسجد و منزل و در دست مردم است. خوب برای ابتدای آموزش بیش‌تر باید توجه به نقطه آغاز شود یعنی این خط فارسی، یعنی خیلی واضح، روشن و فقط علائم ضروری نوشته شده و ازعلائم سلیقه‌ای و تزئینی پرهیز شده خط خیلی آموزشی است جمله‌ها تقطیع شده‌اند، ازاملای بسیار آسان استفاده شده است که قرآن آموز در قدم اول با یک خط آسان و هموار مواجه شود و به راحتی از سواد فارسی به قرآن منتقل بشود و روخوانی قران را آغاز بکند و بعد که اصل روخوانی ان ‌شاءا.. در دوره‌ی ابتدایی شکل گرفت. آرام آرام می‌رویم به سمت رسم‌الخط‌های موجود در قرآن‌هایی که در دست مردم است.


۷- چرا آموزش قرآن را ازکلاس اول دبستان شروع کرده اید؟
– آموزش از پایه اول دبستان شروع شد . یعنی اولاً ) دو سال به آموزش قرآن اضافه شد. ثانیاً )آموزش قرآن همراه و همگام با سواد آموزی فارسی صورت گرفت .ما در کلاس اول هیچ قاعده‌ی قرآنی نداریم و نماد جدیدی نداریم باهمان مطالبی که در کلاس اول و در فارسی می‌خوانند،‌ از همان مطالب استفاده کرده‌ایم برای خواندن عبارات قرآنی، حتی علامت سکون که ما در کلاس‌های دوم به بعد داریم،‌ چون در فارسی استفاده نمی‌شود به همین جهت هم در کلاس اول ما علامت سکون نداریم. یک مضمون کلی و ساده‌ی از سوره را در بردارد که در واقع بچه‌ها وقتی سوره‌ها را می‌شنوند و جمع خوانی می‌کنند و با هم دیگر می‌خوانند، یک مضمون کلی آن را هم بتوانند درک بکنند که باز این به یک نوعی دارد آن اهداف جامع آموزش قرآن را تعقیب می‌کند، نکته دیگر این که به هیچ وجه حفظ اشعار الزامی نیست بلکه همین که همراه معلم یا با هم دیگر بچه‌ها شعر را بخوانند کفایت می‌کند. ضمناً در نوارهای جدیدکه تولید شده این اشعار هم خوانده شده در نوار و معلمین عزیز در صورتی که علاقه داشته باشند و بپسندند می‌توانند از آن‌ها استفاده بکنند در کلاس پخش کنند و بچه‌ها هم همراه آن‌ها بخوانند.


۸- لطفا ًبفرمایید منظورشما ازجا معیت آموزش قرآن چیست؟
به جای توجه صرف به آموزش قرائت و روخوانی ، به آموزش مفاهیم و پیام های قرآنی و زیبا خواندن قرآن (البته با محوریت روخوانی قرآن ) پرداخته شد. آموزش درک و فهم معنای آیات و عبارات ساده وپرکاربرد قرآن کریم در قالب پیام های قرآنی و تمرینات کاردر کلاس که با مشارکت فعال دانش آموزان و راهنمایی معلم انجام می شود، زمینه مناسبی را برای ادامه این کار در دوره های تحصیلی بعد فراهم می آورد . طبق بررسی های به عمل آمده در مجموعه کتاب های مختلف دوره ابتدایی مانند فارسی ، دینی ، تاریخ ، علوم و… دود ۵۰۰ لغت قرآنی آمده است. مانند: کتاب، قلم، نور، سلام، حمد، وقت، بشر، علم، الّا، خلق، مؤمن، اصحاب، مثل، قوم، رحمت، عذاب و…


۹- روخوانی قرآن یعنی چه و چه تفاوتی با روان خوانی قرآن دارد؟
در روش تدریس روخوانی مطرح می‌شود که معلم نباید بخواند واین طور نیست که معلم بخواند و دانش‌آموز تکرار کند، در روش‌های قبلی متکی بر این بود که معلم می‌خواند و دانش‌آموزان تکرار می‌کردند این جا بیش‌تر به اشاره کردن که در فرصت دیگری توضیح کامل خواهم داد متکی هستد که بخواهد معلم بخواند. من عرض کردم که اگر بلد باشد صد در صد بهتر است. یک عده مسلمان هستند دارند خودشان یادمی‌گیرند و یک عده‌ی دیگر کلاس هایی برایشان ترتیب داده شده که تسلط نسبی پیدا کنند و انشا الله ما در سال‌های آینده این مشکل را که بعضی معلمان دارند نخواهیم داشت. برخی از معلمان خودشان توانایی خواند قرآن را ندارند که ممکن است واقعاً همین طور باشد من می‌خواهم عرض کنم که این موضوع را با وظیفه و نقشی که معلم در آموزش قرآن دارد نباید کنیم، آحاد جامعه اگر قرآن معمولی را جلوی آن‌ها بگذارید که یک صفحه بخوانند در آن اشکال دارند و غلط می‌خوانند خوب بله ممکن است این حرف صحیحی باشد. اما امری که وظیفه معلم است که در کلاس باید با توجه به روش‌های مورد نظر آموزش دهد، اتفاقاً چه بهتر که نخواند، البته شکی نیست که اگر معلم خودش توانایی لازم را در خواندن قرآن داشته باشد، خوب این یک امر صحیحی است و بحثی نیست اما وظیفه معلم در این برنامه جدید در کلاس این نیست که او بخواند و بچه‌ها تکرار کنند این نکته خیلی مهم است در بخش‌های آینده ان‌شا‌ءالله توضیحاتی ارائه خواهد شد بلکه او باید به یک شیوه خاص بخش‌های کلمات را به ویژه در بخش انجام دهد و بچه‌ها خودشان باید بخوانند و بنده نسبت به این مطلب قاطع هستم که آموزگاران ما به شرطی که در دوره‌ی کوتاه مدت آموزش جدید شرکت کرده و آشنا باشند با روش تدریس درایفای نقششان در کلاس مشکلی ندارند هر چند که ممکن است خودشان در روان‌خوانی قرآن مشکل داشته باشند . اما در ایفای نقششان مشکلی ندارند،‌می‌توانند کار را انجام دهند و اتفاقاً اگراین کار را انجام دهند نقیصه‌های خودشان هم در قرآن برطرف می‌شود ممکن است این جا سوالی پیش بیاید که اگر یک معلمی خودش اصلاً اشکال بچه‌ها را هم نفهمد، این که مثلاً بچه‌ها فتحه راکسره خواندند، اگر چینین ضعفی وجود داشته باشد خوب واقعاً چنین معلمی در آموزش قران مشکل دارد ولی من فکر نمی‌کنم که آموزگاران ما در این بخش مشکل داشته بشاند. آن جا که مشکل است رو‌ان‌خوانی قرآن است ولو معلمان ما فتحه می‌شناسند، کسره می‌شناسندو … خودشان می‌توانند به بخش خوانی عبارات را بخوانند و اگر هم در آن قسمت نقیصه‌های باشد، خوب به تدریج برطرف می‌شود،‌اما در ایفای نقش‌شان در روش جدید ان‌شاءالله … مشکلی نخواهند داشت. و خیلی اوقات در برنامه‌هایی که ما گاهی در استان‌ها داریم برخی از آموزگاران خودشان ابراز می‌کنند و صادقانه می‌گویند با توجه به این که توانایی‌های اولیه داشتند اما پس از آموزش قرآن و استفاده از این روش مهارت خودشان در خواند قرآن افزایش پیدا کرده وتقویت شده است. قبلاً باید یک اصلی را متذکر شوم که همه‌ی عزیزان می‌دانند ما در روان‌خوانی اصلی داریم تحت عنوان آموزش از آسان به مشکل یعنی ما سعی می‌کنیم که یک مطلبی را که می‌خواهیم درس دهیم، ابتدا آسان و سپس مشکل است. فقط یک مسئله‌ای است در جوامع قرآنی و روان‌خوانی تعریف خاص آن طراح تعریف کننده را دارد، شاید ما چندین تعریف از در کتاب‌های آموزش قرآن پیدا بکنیم که هر کدام یک سطحی را می‌گویند و یک سطحی را می‌گویند روان‌خوانی به هر حال آن سطحی را که ما در آموزش و پرورش مطرح کردیم، سطح اول است و روان‌خوانی سطح دوم یعنی از آسان به مشکل، ما وقتی را مطرح می‌کنیم یعنی انتظارمان این است که دانش‌آموز و فراگیر ما عبارت و کلمات را شمرده بخواند. این اصطلاحاً را گویند. یعنی یک سطحی که آسان‌تر است و تسلط بیش‌تری دارد ولی یک سطحی که مهارت آن‌ بیش‌تر است یعنی همین بخش‌ها را بدون فاصله می‌خواند،‌بعد از مدتی تکرار و تمرین به این مرحله رسیده است که کلمات را روان می‌خواند که می‌گوییم روان‌خوانی باز هم تکرار می‌کند این در اصطلاح و روان‌خوانی می‌تواند تعاریف مختلفی داشته باشد ولی این تعاریف که در آموزش و پرورش مطرح شده این است که خدمتتان عرض کردم.


۱۰- در روان خوانی چه مهارتی به دست می آید؟
قبلاً باید یک اصلی را متذکر شوم که همه‌ی عزیزان می‌دانند ما در روان‌خوانی اصلی داریم تحت عنوان آموزش از آسان به مشکل یعنی ما سعی می‌کنیم که یک مطلبی را که می‌خواهیم درس دهیم، ابتدا آسان و سپس مشکل است. فقط یک مسئله‌ای است در جوامع قرآنی و روان‌خوانی تعریف خاص آن طراح تعریف کننده را دارد، شاید ما چندین تعریف از در کتاب‌های آموزش قرآن پیدا بکنیم که هر کدام یک سطحی را می‌گویند و یک سطحی را می‌گویند روان‌خوانی به هر حال آن سطحی را که ما در آموزش و پرورش مطرح کردیم، سطح اول است و روان‌خوانی سطح دوم یعنی از آسان به مشکل، ما وقتی را مطرح می‌کنیم یعنی انتظارمان این است که دانش‌آموز و فراگیر ما عبارت و کلمات را شمرده بخواند. این اصطلاحاً را گویند. یعنی یک سطحی که آسان‌تر است و تسلط بیش‌تری دارد ولی یک سطحی که مهارت آن‌ بیش‌تر است یعنی همین بخش‌ها را بدون فاصله می‌خواند،‌بعد از مدتی تکرار و تمرین به این مرحله رسیده است که کلمات را روان می‌خواند که می‌گوییم روان‌خوانی باز هم تکرار می‌کند این در اصطلاح و روان‌خوانی می‌تواند تعاریف مختلفی داشته باشد ولی این تعاریف که در آموزش و پرورش مطرح شده این است که خدمتتان عرض کردم.


۱۱-در بخش قرائت قرآن به چه مهارتهایی توجه شده است؟
قرائت نماز و قرآن: قرائت اذکار نماز و برخی از آیات قرآن‌کریم با صوت زیبا ، بخشی از محتوا را شامل می‌شود. این قرائت که در قالب نوارآموزشی ارائه می‌گردد، دارای ویژگی‌های زیر است تا الگوگیری از آن برای سوادآموزان ممکن و ساده باشد. ۱- صوت رسا و تلفظ واضح اذکار و عبارات ۲- قرائت آیات و عبارات مطابق با تقطیع آن‌ها در کتاب درسی ۳- لحن ساده و روان و پرهیز از الحان پیچیده و فنی ۴- سرعت قرائت به نحوی باشد که همراهی با نوار برای سوادآموزان ممکن باشد. ۵- وجود تکرار مناسب در هر عبارت


۱۲- نقش معلم درآموزش قرائت چیست ؟
در بخش قرائت با دو نوع مهارت آشنا می‌شوند ۱- مهارت صوتی: یعنی از نوار آموزشی آیات درس را استماع می‌کنند و به پیروی از همین نوار می‌خوانند و یاد می‌گیرند در واقع این کار باعث می‌شود که نظم قرائت قرآنی را از نوار بگیرند، صوت و لحن قرائت قرآن را یاد بگیرند و … حتی صحت قرائت را هم بتوانند به طور معمولی و روان‌ و جذاب از نوار یاد بگیرند برخی احکام تجویدی هم به پیروی از احکام نوار بدون هیچ آموزش خاصی به و بدون هیچ قواعدی فقط به پیروی از قرائت نوار خود به خود یاد می‌گیرند. خلاصه یک بخشش این است که به پیروی از قرائت آموزشی آیات درس که در نوار آموزشی تهیه شده قرائت را به طور جذاب و صحیح یاد می‌گیرند. ۲- بخش دوم است یعنی توانایی دانش‌آموز در خواندن خط قرآن که قرآن آموز وقتی که خط قرآن را می‌بیند خودش بتواند بدون الگو گرفتن از نوار بخواند و این هم روش خاص خود را دارد. نقش اصلی نقش معلم است و چون در کشور ما اکثر معلمین قاری قرآن نیستند و دوره‌های تخصصی قرائت را ندیدند تعداد کمی این دوره‌ها را دیدند، لذا ما ترجیح می‌دهید که از نوار آموزشی استفاده بکنیم و الا اگر معلمان ما دوره ببینند و خودشان توانا باشند بر قرائت و به ویژه قرائت آموزشی، ترجیح این است که اصلاً خود معلم بخواند دانش‌آموزان پیروی کنند و در حال حاضر هم در جاهایی که حالا نوار، ضبط صوت، برق در اختیار معلم نیست امکانات لازم فراهم نیست معمولاً خود معلم می‌خواند و بچه‌ها تکرار می‌کنند البته این در باب قرائت است اما در باب مهارت بحث دیگری است یعنی توصیه این است که معلم نخواند،‌معلم بخش‌ها را به شیوه‌ی خاصی اشاره کند به بخش‌ها و دانش‌آموزان خود و حالا یعنی دسته جمعی یا انفرادی، بخش بخش یا معمولی بخوانند،‌ابتدا بخش بخش و سپس معمولی بخوانند. س: یک نکته‌ای که من به نظرم لازم است برای معلمین و مدیران محترم و کارشناسان که شنونده این برنامه هستند عرض بکنم این است که معلمین ما چنان چه به پخش نوار قرآن در کلاس اهمیت کافی بدهند مطمئناً بعد از یک یا دو سال خودشان هم می‌توانند به جای نوار تلاوت بکنند و به میزان بسیار زیادی در پیشرفت خود آن عزیزان هم حتماً تأثیرگذار خواهد بود تأیید می‌فرمایید آقای سیف؟ قطعاً، یعنی به کمک این نوارهای آموزشی قرآن بسیاری از معلمین را قدم‌های اول قرائت را برداشته‌اند و خیلی از این معلمان محترم که ‌جدی‌تر و دلسوز‌تر هستند این‌ها حتی او سبک و سیاق و لجن نوار را هم به خاطر سپرده‌اند خیلی شبیه به نوار برای بچه‌ها می‌توانند تلاوت کنند،‌این باعث شده که هم خودشان پیشرفت بکنند و هم خودشان نقش نوار را در کلاس ایفا بکنند، منتهی این نکته را من اشاره می‌کنم: ببنید حتی اگر معلم قرائتش خوب بود و وقتی قرائت آموزشی را وارد بود و اجرا می‌کرد باز هم استفاده از نوار در کلاس بسیار مؤثر و سازنده است و حداقلش این است که دانش‌آموزان شیوه‌ی تمرین بیشتر با نوار را بعد از کلاس از معلم یاد می‌گیرند از این تمرین با نوار در کلاس یاد می‌گیرند که چه طور با نوار تمرین بکنند، گوش بدهند، با نوار زمزمه کنند و بعد با نوار بلند بلند بخوانند و نظم قرائت را یاد بگیرند خیلی تند نخوانند،‌خیلی کند نخوانند،‌منظم و شیرین و جذاب بخوانند این‌ها برکات متعددی است که در استفاده از نوار آموزشی به دست می‌آید و ما به همه ی همکاران محترممان توصیه می‌کنیم، خواهش می‌کنیم که خیلی جدی باشند در استفاده از نوار در سر کلاس و این را مطئمن باشند و تجربه کنند همان طور که شما فرمودید اگر از نوار به طور منظم سر کلاس استفاده بکنند و بچه‌ها را عادت بدهند که هر جلسه قرآن با نوار تمرین قرائت داشته باشند قطعاً آخر سال تحصیلی یک نتیجه بسیار بهتری خواهند گرفت.


۱۳- چرا معلم درآموزش روخوانی ویا بخش قرائت نباید خودش بخواند?
برخی از معلمان خودشان توانایی خواند قرآن را ندارند که ممکن است واقعاً همین طور باشد من می‌خواهم عرض کنم که این موضوع را با وظیفه و نقشی که معلم در آموزش قرآن دارد نباید کنیم، آحاد جامعه اگر قرآن معمولی را جلوی آن‌ها بگذارید که یک صفحه بخوانند در آن اشکال دارند و غلط می‌خوانند خوب بله ممکن است این حرف صحیحی باشد. اما امری که وظیفه معلم است که در کلاس باید با توجه به روش‌های مورد نظر آموزش دهد، اتفاقاً چه بهتر که نخواند، البته شکی نیست که اگر معلم خودش توانایی لازم را در خواندن قرآن داشته باشد، خوب این یک امر صحیحی است و بحثی نیست اما وظیفه معلم در این برنامه جدید در کلاس این نیست که او بخواند و بچه‌ها تکرار کنند این نکته خیلی مهم است در بخش‌های آینده ان‌شا‌ءالله توضیحاتی ارائه خواهد شد بلکه او باید به یک شیوه خاص بخش‌های کلمات را به ویژه در بخش انجام دهد و بچه‌ها خودشان باید بخوانند و بنده نسبت به این مطلب قاطع هستم که آموزگاران ما به شرطی که در دوره‌ی کوتاه مدت آموزش جدید شرکت کرده و آشنا باشند با روش تدریس درایفای نقششان در کلاس مشکلی ندارند هر چند که ممکن است خودشان در روان‌خوانی قرآن مشکل داشته باشند . اما در ایفای نقششان مشکلی ندارند،‌می‌توانند کار را انجام دهند و اتفاقاً اگراین کار را انجام دهند نقیصه‌های خودشان هم در قرآن برطرف می‌شود ممکن است این جا سوالی پیش بیاید که اگر یک معلمی خودش اصلاً اشکال بچه‌ها را هم نفهمد، این که مثلاً بچه‌ها فتحه راکسره خواندند، اگر چینین ضعفی وجود داشته باشد خوب واقعاً چنین معلمی در آموزش قران مشکل دارد ولی من فکر نمی‌کنم که آموزگاران ما در این بخش مشکل داشته بشاند. آن جا که مشکل است رو‌ان‌خوانی قرآن است ولو معلمان ما فتحه می‌شناسند، کسره می‌شناسندو … خودشان می‌توانند به بخش خوانی عبارات را بخوانند و اگر هم در آن قسمت نقیصه‌های باشد، خوب به تدریج برطرف می‌شود،‌اما در ایفای نقش‌شان در روش جدید ان‌شاءالله … مشکلی نخواهند داشت. و خیلی اوقات در برنامه‌هایی که ما گاهی در استان‌ها داریم برخی از آموزگاران خودشان ابراز می‌کنند و صادقانه می‌گویند با توجه به این که توانایی‌های اولیه داشتند اما پس از آموزش قرآن و استفاده از این روش مهارت خودشان در خواند قرآن افزایش پیدا کرده وتقویت شده است. درروش تدریس روخوانی مطرح می‌شود که معلم نباید بخواند واین طور نیست که معلم بخواند و دانش‌آموز تکرار کند، در روش‌های قبلی متکی بر این بود که معلم می‌خواند و دانش‌آموزان تکرار می‌کردند این جا بیش‌تر به اشاره کردن که در فرصت دیگری توضیح کامل خواهم داد متکی هستد که بخواهد معلم بخواند. من عرض کردم که اگر بلد باشد صد در صد بهتر است. یک عده مسلمان هستند دارند خودشان یادمی‌گیرند و یک عده‌ی دیگر کلاس هایی برایشان ترتیب داده شده که تسلط نسبی پیدا کنند و انشا الله ما در سال‌های آینده این مشکل را که بعضی معلمان دارند نخواهیم داشت.


۱۴- هدف از آموزش پیام قرآن چیست؟
پیام قرآنی که معمولاً آیه یا عبارت کوتاه و زیبایی از قرآن‌کریم است و دارای پیامی بلند و ارزشمند می‌باشد نقش اساسی را در تقویت انس و ارتباط سوادآموزان با قرآن‌کریم دارد و میان آموزه‌های قرآنی و زندگی عملی ایشان پیوند ایجاد می‌کند. این پیام‌ها واجد ویژگی‌های زیر است.


۱۵- آیا حفظ پیامها توسط بچه ها لازم است؟
در واقع اصلاً‌ما برنامه حفظ الزامی نداریم مگر این که در کل دوره ابتدایی یک سوره ی مبارکه حمد و سوره‌ی مبارکه توحید است و یکی دو تا از این سوره‌های قرآنی که بچه‌ها خودشان به طور طبیعی حفظ می‌شوند والا برنامه دیگری به عنوان حفظ در برنامه و اهداف آموزش قرآنی دوره ابتدایی وجود ندارد سپس در واقع یک بخش مربوط به آموزش و قرائت و روان‌خوانی قرآن کریم می‌شود، یک بخشی پیام‌های قرآنی ، بخشی دیگه هم تعدادی از داستان‌های زیبای قرآن کریم است در پایه‌های به خصوص یک مقدار اول، بعد دوم و سوم … به تناسب برخی از داستان‌های قرآنی که باز برای بچه‌ها مناسب است و به هر حال می‌تواند آن‌ها را با جنبه‌هایی از مسایل معنوی ، غیبی و الهی آشنا بکند که معمولاً در فرهنگ عمومی ما خانواده‌ها و مردم با آن آشنا هستند خوب بچه‌ها در درس قران با این داستان‌ها هم آشنا می‌شوند این مجموعه در واقع مهم‌ترین محتوای آموزش قرآن را شامل می‌شود.


۱۶- یک سری لغات قرآنی در قسمت پیامها ی قرآنی آمده ،که از پایه دوم ابتدایی شروع شده ، هدف ودلیل آن چیست؟
فرض کنید یک پیامی داریم ما “اعوذبالله من الشیطان رجیم”، “اقم صلاﺓ لذکری “و این معنا شده بعد عکسی دارد وبچه‌ها صحبت می‌کنند، البته در مورد روش‌ها نمی‌دانم سؤالی دارید یا نه، بعداً می‌شود صحبت کرد چون خیلی اهمیت دارد که ما پیام‌ها را به چه روشی در کلاس باید تدریس بکنیم،‌من نمی‌دانم سؤالی دارید یا ندارید،”اقم صلاﺓ لذکری ” که معنا شده نماز را برای یاد ما به پا دار یا بخوان، بعد یکی از این لغات که مثلاً همان کلمه صلاﺓ می‌تواند باشد معنا شده و یا به بچه‌ها گفتیم خودتان پیدا کنید که با توجه به ترجمه‌ای که شده صلاﺓ یعنی چه؟ احتمالاً منظورتان از لغات این بود بله همین طور است ببینید ما بعضی از کلمات را در قرآن کریم داریم که این‌ها در فارسی رایج است مثل کتاب، نور، الله و .. برخی کلمات را داریم که برای بچه‌ها آشناست مثل همین کلمه صلاﺓ که بچه‌ها همیشه این کلمه را در اذان و اقامه می‌شنوند. از آن جا که در دوره‌ی راهنمایی یکی از اهداف آموزش قرآن کسب توانایی معنی کردن عبارات و آیات ساده قرآن است از این رو خیلی ملایم و با شیب بسیار بسیار کند و ساده برخی از کلماتی را که بچه‌ها در زبان فارسی رایج است و با آن انسی دارند در کنار این پیام‌های قرآنی برای بچه‌ها معنی می‌شود که دانش‌آموزان می‌توانند به تدریج این معانی را بیاموزند و یک بخشی را هم که از کلاس چهارم شروع می‌شود به نام کار در کلاس که یک فعالیتی است که در خود کلاس انجام می‌شود و بچه‌ها می‌توانند برخی از عبارات وترکیب‌های ساده و پر استعمال قرآن را معنا بکنند و خیلی فعالیت شیرین و جذابی است برای بچه‌ها که آرام آرام می‌بینند که می‌توانند خودشان قرآن را معنا کنند البته این بخش در کلاس معلم باید حتماً تدریس بکند،‌اتفاق هم می‌افتد اما دانش‌آموزان مکلفند به یادگیری و حفظ معنای کلمات و حفظ ترکیبات نیستند هر دانش‌آموز که به طور طبیعی یک چیزهایی یادگرفت بسیار خوب و غنیمت است و مورد تشویق قرار گیرد


۱۷- آیا بهتر نبودکه داستانهای قرآنی درکتابهای دیگر مثل تاریخ ودینی می آمدودر این کتاب فقط به آموزش قرائت
ببینید ممکن است این اتفاق پیش بیاید یعنی ممکن است یک داستانی را ما در کتاب قرآنی آورده باشیم و در کتاب دینی یا تاریخ واین‌ها هم باشد و حق این است که در این مورد یک هماهنگی‌هایی به عمل آید تا آن جا که ممکن است این‌ها تکراری نباشد این در جای خودش درست است اما نکته‌ای که باید توجه شود این است که هدف و منظری که مثلاً یک داستانی در درس تاریخ می‌آید و یا در دینی و قران می‌آید،‌با هم دیگر یک تفاوت‌هایی دارد، آن چه که ما در درس قران به عنوان هدف بیان داستان‌ها داریم و در کتاب‌ها هم آمده من می‌توانم بگویم که دو هدف اساسی است یکی این که دانش‌آموزان در کنار خواندن آیات و عبارات و سور قرآنی بالاخره احساس بکنند که در این سوره‌ها و در این آیات حرف‌هایی زده می‌شود و مطالبی وجود دارد، همین طور فقط یک عبارتی را نخوانند،‌یک هدف این است. جهت و دلیل دوم نقل داستان‌هایی است که واقعاً کتاب‌های آموزش قرآن تنوع و جذابیت لازم را پیدا بکند، ببیند واقعاً این که ما فکر می‌کنیم آموزش قرآن منحصر شود به بخشی از آیات که در کتاب درسی می‌آید و آن را بچه‌ها کنند که خوب بسیار کار لازمی است و هدف اصلی هم است اما اگر فقط منحصر به این شود هم از جهت آموزش و هم از جهت خود کتاب‌ها جذابیت لازم را ندارد بلکه باید هم تصاویر و متن داستان‌ها و موضوعاتی که پیرامون چنین مطالبی است در کتاب‌های درسی بچه‌ها بیاید تا کتاب‌ها تنوع و جذابیت پیدا کند البته پیام‌های قرانی به خصوص داستان ها نسبت به پیام‌ها و آموزش قطعاً حالت جنبی و حاشیه‌ای دارد که نباید وقت زیادی از کلاس را به خودش اختصاص دهد یک نکته‌ی دیگری هم وجود دارد این است که وجود پیام‌ها یا داستان‌ها در کتاب‌های قرآن هر کدام در واقع یک پنجره‌ای است که برنامه درسی در واقع این فرصت را ایجاد کرده که بچه‌ها بتواننداین پنجره را به سوی باغی از مطالب قرآن باز کنند. یعنی ما یکی دو داستان را در کتاب بیاوریم که دانش‌‌آموز از طریق کلاس و معلم و درس قرآن جلوی خودش چشم اندازی از کتاب‌های گوناگون را که در مورد قرآن است را ببیند و یک مقدمه‌ای بشود که آن‌ کتاب‌ها را بگیرد و بخواند که خوب این‌ها همه در اهداف آموزشی دوره ابتدایی که ما داریم مدنظر هست.


۱۸- چه وسایلی را برای آموزش قرآن دوره ابتدایی ضروری و واجب می دانید؟
وسایلی که پیش بینی شده در دوره‌ی ابتدایی چهار وسیله است کتاب، نوار، لوحه و راهنمای معلم. هرکدام نباشد به همان اندازه‌ی درس ضعیف می‌شود، یعنی اگر ما کتاب نداشته باشیم،‌خوب یک متن اساسی نداریم و معمولاً‌ این پیش نمی‌آید و معمولاً کتاب همه جا است. شاید بیش‌تر ما نوار نداشته باشیم سر کلاس خوب اگر معلم قرائتش قوی باشد و بتواند جبران قرآن نوار با بکند. بازهم ما موفق هستیم سرکلاس اما اگر معلم قرائت خوبی، صوت و لحن خوبی نداشته باشد قرائت آموزشی را توجیه نباشد، نوار هم در اختیارش نباشد قطعاً به همان اندازه کلاس ضعیف می‌شود یا که معلم از لوحه استفاده نکند خوب به همان اندازه کلاس ضعیف می‌شود یا معلم کتاب راهنمای معلم در اختیارش نباشد و توجیه نباشد که چگونه درس دهد، به چه شیوه‌ای است قرائت به چه شیوه‌ای است پیام درس،‌پیام قرآنی به چه شیوه‌ای است،‌داستان و تصاویر هر کدام از این‌ها شیوه و روش دارد، اگر معلم این ‌ها را خوب توجیه نباشد به همان اندازه به درس ضربه می‌خورد و دانش‌آموزان پیشرفت کم‌تری خواهند داشت از این رو تأکید می‌شود که حتماً وسایل تهیه شود حالا به هر حال اگر هر یک از این وسایل نبودند فرض کنید لوحه نبود، خوب معلم می‌تواند همت کند و خودش یک لوحه‌ای را تهیه کند، شبیه همان صفحه‌ی کتاب درسی و نصب کند یا که نوار نبود، خوب معلم اگر تلاش بکند خودش با صدای خوب بخواند و یا یک دانش‌آموز خوش صدا بخواند و بچه‌ها از او پیروی کنند یک دانش‌آموز قوی بخواند و بقیه بچه‌ها شبیه به آن بخوانند، خوب این‌ها کارهای جبرانی است، یا که کتاب راهنمای معلم در اختیار معلم نیست. حداقل معلم این مقدمه کتاب را بخواند، چکیده‌ی روش تدریس و برنامه آموزش هر پایه تحصیلی در آن مقدمه کتاب آمده البته بعضی کتاب‌ها این مقدمه را در آخر کتاب چاپ کرده‌اند به هر حال این خلاصه را معلم حتماً با دقت مطالعه کند که مسائل اساسی روش تدریس را از این مقدمه استفاده کرده باشیم.


۱۹- اگر این امکانات نباشد چه اتفاقی می افتد؟


۲۰- درکلاسهایی که چند پایه هستند چگونه از نوار استفاده می شود؟
این مشکل یک مشکل عمومی است. اتفاقاً مدتی است که در کمیته‌ای در دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتب درسی در ارتباط با مسائل کلاس‌های چند پایه گفت و گو می‌شود و چه بسا ما در آینده برنامه درسی خاصی را برای این کلاس‌ها بتوانیم ارائه بکنیم. اما در وضعیت کنونی به خصوص که کلاس‌های چند پایه خیلی هم متنوع هستند من چند راهنمایی می‌توانم خدمتتان عرض کنم گاهی کلاس‌ها از پایه‌های اول و دوم تشکیل می‌شود گاهی چند پایه‌هایی داریم که از دوم و سوم و چهارم و پنجم تشکیل شده است که مثلاً‌ از هر پایه‌ای چند تا دانش‌‌آموز حضوردارد. البته خود آموزگاران در این زمینه توانایی بیش‌تری دارند. گاهی معلم وقتش را در کلاس چند پایه تقسیم می‌کند که به صورت گروهی مثل یک کلاس نیمه‌خصوصی با چند تا از بچه‌ها کار کند و بعد به چند نفر دیگر بپردازد. اما بخش‌هایی از آموزش قرآن وجود دارد که این‌ها را می‌تواند به صورت مشترک کار کند. مثلاً سوره‌های کوتاه جزء سی‌ام را ما به نوعی در پایه اول آورده‌ایم. در پایه اول این‌ها می‌آید،‌اما متن سوره اصلاً مورد توجه نیست، یا گاهی کلی خوانی می‌شود. اما همین سوره‌ها در پایه دوم می‌آید و بچه‌ها با توجه به صامت‌ها و مصوت‌ها و کلمات و حروفش، دقت می‌کنند و می‌خوانند. در پایه سوم باز به نوعی دیگر در این بخش از برنامه آن قسمت که فرض کنید از نوار پخش می‌شود و بچه‌ها باید همه با آن هم خوانی بکنند. این کار می‌تواند به طور مشترک در پایه اول و دوم و سوم اتفاق بیفتد. البته دانش‌آموزپایه دوم یا سوم به حروف و حرکات بیش‌تر توجه می‌کند یا بعد از این که نوار پخش شود و بچه‌ها همخوانی کردند معلم می‌تواند از دانش‌آموزان کلاس دوم و سوم که توانایی بیش‌تری دارند بخواهد که آن‌‌ها به صورت انفرادی بخوانند یا از آن‌ها بخواهد که از روی لوحه یا کتاب درسی‌شان همان سوره را بخوانند اما این کار را دیگر دانش‌آموز پایه اول انجام ندهند. گاهی از این بخش‌ها وجود دارد که معلم می‌تواند استفاده کند. یا فرض کنید در بخش خواندن لوحه‌ها بخشی از فعالیت‌ها بین دانش‌آموزان دوم و سوم به خصوص قابل جمع کردن است، خوب دانش‌آموز سوم یک مقداری توانایی‌اش بیش‌تراست و دانش‌آموز کلاس دوم دارد آن‌ها را یاد می‌گیرد یا فرض کنید که ما نمادها را در پایه دوم یاد می‌دهیم.در این‌جا آموزگار می‌تواند کارش را بر اساس آموزشی که باید به دانش‌آموزان پایه دوم بدهد تنظیم کند ولی همین برنامه به عنوان یادآوری برای دانش‌آموزان پایه سوم هست. چنین تلفیق‌ها یا اشتراکاتی را ما در آموزش قرآن داریم که معلممان باید با تدابیری که اتخاذ می‌کنند این‌ها را انجام دهند. البته من قبول دارم که تولید برنامه‌ی جامعی که یک طرح دقیقی ارائه کند وکلاس شکل‌های مختلف کلاس‌های چند پایه را پوشش دهد نیازمند بررسی‌ها و ارائه‌ برنامه کامل‌تری است.


۲۱- چه کسی باید لوحه را برای معلم تهیه کند،خودش،مدیر یا اداره؟
خیلی ساده خدمت شما عرض می‌کنم، مسئول تهیه لوحه آموزشی اداره است. یعنی مدیر این مسئولیت را دارد. اداره منطقه این مسئولیت را دارد و بعد هم استان و کشور .اتفاقاً در اولین سالی که در هر پایه‌ای، برنامه جدید آموزش قرآن سراسری شد، لوحه‌ها هم تولید شد و برای استان‌ها فرستاده شد. البته کاملاً من به شما حق می‌دهم، فرمایشتان صحیح است. متأسفانه علی‌رغم این که لوحه یک نقش غیر قابل جایگزین دارد، یعنی هیچ چیز دیگری نمی‌تواند جای لوحه‌ را بگیرد و در آموزش قرآن این نقش را واقعاً فقط لوحه‌ دارد، با کمال تأسف ما می‌بینیم که در برخی مدارس لوحه وجود ندارد. من از همین جا از هر کسی که پیام ما به او می‌رسد، به خصوص مدیران محترم مدارس خواهش می‌کنم اقدام کند. الان ما لوحه داریم که در انبار‌های ادارات مناطق باقی مانده و این‌ها توزیع نشده است، به هر حال معلمان باید از مدیر بخواهند و مدیر محترم باید با منطقه، با استان وحتی با حوزه‌های ستادی وزارتخانه تماس بگیرد تا این مشکل برطرف شود. ما هم در فکر این هستیم که بتوانیم یک مجموعه‌های جالب‌تر و کامل‌تر و ماندگارتر از این لوحه‌ها‌یی که تا به حال برای مدارس فرستاده‌ایم تهیه بکنیم که حداقل یکی از این لوحه‌های ماندگار برای هر پایه حداقل یک نمونه در مدرسه وجود داشته باشد تا معلمان بتوانند استفاده کنند.


۲۲- در برنامه درسی جدید آموزش روخوانی با چه روشی تدریس می شود؟
همان طور که در بحث رویکرد گفته شد، اولاً نکته مهم در روش‌های‌آموزش کتاب‌های جدید آموزش قرآن ، روش فعال است، یعنی سیر آموزش دانش‌آموز محور است، دانش‌آموز خودش فعالیت می‌کند و به مهارت می‌رسد و معلم نقش هدایت دارد، در تمام بخش‌ها سعی می‌کند دانش‌آموز را فعال کند و به آن اهداف مهم به طور نسبی دست یابد. نکته‌ی دیگر این است که ما نمادآموزی می‌کنیم یعنی تعریف قاعده را نمی‌گوییم. مثلاً اگر ما می‌خواهیم بحث اشباع ضمیر را درس بدهیم نمی‌آییم اشباع ضمیر را تعریف کنیم که کجا اشباع می‌شود کجا اشباع نمی‌شود. ما فقط یک نمادی که دانش‌آموز در کتاب‌ها می‌بیند،به او می‌آموزیم. ما فقط یک “ه”‌ که پایین آن یک واو کوچک دارد (ه و ) به دانش‌آموز نشان می‌دهیم و به او می‌گوییم که این را “هو” بخوان. یا مثلاً در مورد حروف ناخوانا ما نمی‌آییم وارد این بحث شویم که چرا این حرف ناخواناست، یک قراردادی می‌بندیم که هر جا حرفی توخالی بود خوانده نمی‌شود، این نمادآموزی است. نکته مهم‌تر اشاره کردن است، همان چیزی که قبلاً خدمتتان عرض کردم. می‌خواهیم تمرکز دقت، کسب مهارت خوب دیدن و خوب جمع کردن ترکیبات را تأمین کنیم به وسیله اشاره که این اشارات در مقدمه همه کتاب‌های بچه‌ها توضیح داده شده است که حالا من هم به طور مختصر می‌گویم. ما برای صداهای کوتاه ﹷﹻﹹ به خود آن اشاره می‌کنیم با خط‌کش یا هر چیز دیگری که در اختیار معلمان عزیزاست. برای صداهای بلند از حرف می‌آییم به مصوت. برای بخش‌هایی که ساکن دارد ما از حرکت کوتاه به ساکن اشاره می‌کنیم و برای مثلاً فرض کنید بخش لَمْ، از فتحه اشاره می‌کنیم به علامت سکون. برای تنوین‌ها به خود تنوین اشاره می‌کنیم. برای تشدید ابتدا از حرکت اول بخش اول به ت شدید اشاره می‌کنیم و بعد یک مکث می‌کنیم و بعد اشاره می‌کنیم به آن علامتی که حرف مشدد داردمثلاً برای خواندن اِنْ از کسره به تشدید اشاره می‌کنیم بچه‌ها می‌گویند اِنّ یک مکثی می‌شود و بعد به فتحه اشاره می‌کنیم و بچه‌ها می‌گویند نَ. این اشاره کردن خیلی مهم است و همان طور که آقای وکیل فرمودند نوع … خیلی مهم است. من یک نکته‌ای را اشاره کنم در مورد حرف‌هایی که آقای وکیل نسبت به لوحه گفتند، بعضی از همکاران ما می‌گویند که سال‌ها از روی کتاب درس دادیم، حالا چرا از لوحه‌ استفاده کنیم باز هم از روی کتاب درس بدهیم. شاید این همکاران در زمان‌های قدیم که از روی کتاب درس می‌دادند به اهدافشان می‌رسیدند. همان طور که آقای وکیل فرمودند لوحه اصلاً جایگزین ندارد یا به عبارت دیگر اگر ما از روی لوحه کار نکنیم، این روش ما را به اهدافمان نمی‌رساند چون این با این اشاراتی که عرض کردم روش متکی به لوحه استحال باید دید بحث از آسان به مشکل در روش آموزش روخوانی چیست؟ ما می‌گوییم با بخش خواندنی شروع می‌کنیم (حالا توضیح می‌دهم که بخش‌خوانی چیست؟) بعد شمرده خوانی و بعد روان‌خوانی، بخش خوانی یعنی دانش‌آموز بخش‌های کلمه را نگاه می‌کند یک مکث کوتاهی بین هر دو بخش دارد، مثلاً اَلـْ – لـَ – ذیـ – نَ،‌ این یعنی بخش خوانی، در شمرده‌خوانی بین بخش‌ها فاصله چندانی نیست، اَلَذینَ یک مقدار فاصله بین بخش‌ها کم می‌شود، در روان‌خوانی دیگر فاصله‌ای بین بخش‌ها وجود ندارد و روان‌ می‌خواند (اَََلَّذینَ) که می‌بینیم سیر آموزش از آسان به مشکل تنظیم شده: اول بخش‌خوانی بعد شمرد‌ه‌خوانی بعد روان‌خوانی، ‌البته دانش‌آموزان به نسبت استعدادی که دارند و به ‌نسبت مقدار تمرینی که انجام می‌دهند،‌هر کدام در طی مدت زمانی به روان‌خوانی می‌رسند و هر وقت یک دانش‌آموزی به روان‌خوانی رسید ما نمی‌گوییم که بخش‌خوانی کن. نکته‌ای که خیلی مهم است که در ابتدای همه‌ی کتاب ها هم آورده‌ایم، “مناسب‌ترین وضع خواندن” می‌باشد. ببینید، ‌ما می‌گوییم مناسب‌ترین وضع خواندن این است که دانش‌آموز به بخش‌ها نگاه کند و بخش را بخواند،‌ یعنی لازم نیست بخش‌های یک کلمه یا یک عبارت را جمع کند و یک جا بخواند، چون این کار برای دانش‌آموزان متوسط به پایین مشکل است، اضطراب و احساس ناتوانی ایجاد می‌کند، ولی یک بخش را که از یک حرف یا یک مصوت یا دو مصوت تشکیل شده است را خیلی ساده می‌خواند و در اثر تکرار، فواصل بین بخش‌ها کم می‌شود و به روان‌خوانی می‌رسد. این‌ها نکات اساسی روش روخوانی است که در دوره‌ی ابتدایی اجرا می‌شود


۲۳- آیا در کلاس اول ابتدایی قواعد روخوانی آمده است؟ کدامند؟
ما در کلاس اول هیچ قاعده‌ی قرآنی و نماد جدیدی نداریم.از همان مطالبی که دانش‌آموزان در فارسی کلاس اول می‌خوانند،‌ برای خواندن عبارات قرآنی، حتی علامت سکون را کلاس‌های دوم به بعد داریم و‌ چون در فارسی استفاده نمی‌شود به در کلاس اول ما علامت سکون نداریم.


۲۴- چه سوره هایی درکلاس اول آمده است؟


۲۵- آیا بچه های کلاس اول دبستان باید سوره هارا حفظ کنند.کدام سوره ها را ؟
– در کلاس اول بچه‌ها سوره‌ها را به صورت حفظی یاد می‌گیرند و فقط استماع می‌کنند و به پیروی از نوار می‌خوانند و انتظار ما هم حفظ دسته جمعی می‌باشد نه حفظ انفرادی. انتظار اصلی ما این است که بچه‌ها بتوانند این آیات را به طور دسته جمعی به پیروی از نوار بخوانند، و برنامه هم طوری است که بچه‌ها خصوصاً اول سال یک آیه ، یک آیه پیش می‌‌روند. لذا کار خیلی سختی نیست به راحتی بچه‌ها آیات را یاد می‌گیرند و به صورت دسته جمعی پشت سر معلم یا پشت سر نوار تکرار می‌کنند، اما در پایه دوم این هفت سوره با خط کاملش آمده که دانش‌آموزان باید خط را هم بخوانند؛ یعنی اول هر سوره را بخش‌بخش بخوانند سپس هر سوره را به پیروی از نوار بخوانند. به عنوان مثال مثلاً بسم الله را اول با اشاره‌ی معلم هِ از روی لوحه به صورت بخش بخش می‌خوانند. بسِ – مِلْ- لـ –یعنی معلم اشاره می‌کند ولی نمی‌خواند، فقط اشاره ثابت یا متحرک می‌کند . دو نوع اشاره داریم، ثابت و متحرک ‌اگر بخواهیم حرکت روی حرف را فقط بخوانیم اشاره‌اش ثابت است اگر بخواهیم حرکت یا حرف بعد را تلفظ کنیم اشاره‌اش متحرک است. معلم فقط این اشاره‌ها را باید به طور دقیق انجام دهد و دانش‌آموزان هم دسته جمعی و بعد انفرادی به صورت بخش، بخش بخوانند. بعد از این که مطمئن شدیم، بخش‌خوانی را کامل و صحیح انجام می‌دهند می‌رویم سراغ تمرین با نوار؛ نوار را اول استماع می‌کنند و بعد با نوار می‌خوانند، البته باز هم می‌شود از لوحه استفاده کرد. پس فرق پایه دوم با اول این است که در پایه‌ی دوم دانش‌آموزان از سوادشان استفاده می‌کنند و حفظ قرآن را به طور دقیق می‌خوانند ابتدا بخش‌خوانی و روخوانی انجام می‌دهند و سپس به پیروی از قرائت نوار به صورت کلی قرائت می‌کنند، تفاوت اصلی آن این است.


۲۶- آیا بهتر نبود به جای تو خالی کردن حروف ناخوانا آنها را رنگی بنویسید؟


۲۷- چه پیام وداستانهایی درکلاس اول آمده است؟


۲۸- روش اشاره در آموزش روخوانی قرآن در دوره ابتدایی به چه معناست ؟
می‌خواهیم تمرکز دقت، کسب مهارت خوب دیدن و خوب جمع کردن ترکیبات را تأمین کنیم به وسیله اشاره که این اشارات در مقدمه همه کتاب‌های بچه‌ها توضیح داده شده است که حالا من هم به طور مختصر می‌گویم. ما برای صداهای کوتاه ﹷﹻﹹ به خود آن اشاره می‌کنیم با خط‌کش یا هر چیز دیگری که در اختیار معلمان عزیزاست. برای صداهای بلند از حرف می‌آییم به مصوت. برای بخش‌هایی که ساکن دارد ما از حرکت کوتاه به ساکن اشاره می‌کنیم و برای مثلاً فرض کنید بخش لَمْ، از فتحه اشاره می‌کنیم به علامت سکون. برای تنوین‌ها به خود تنوین اشاره می‌کنیم. برای تشدید ابتدا از حرکت اول بخش اول به ت شدید اشاره می‌کنیم و بعد یک مکث می‌کنیم و بعد اشاره می‌کنیم به آن علامتی که حرف مشدد داردمثلاً برای خواندن اِنْ از کسره به تشدید اشاره می‌کنیم بچه‌ها می‌گویند اِنّ یک مکثی می‌شود و بعد به فتحه اشاره می‌کنیم و بچه‌ها می‌گویند نَ. این اشاره کردن خیلی مهم است و همان طور که آقای وکیل فرمودند نوع … خیلی مهم است. من یک نکته‌ای را اشاره کنم در مورد حرف‌هایی که آقای وکیل نسبت به لوحه گفتند، بعضی از همکاران ما می‌گویند که سال‌ها از روی کتاب درس دادیم، حالا چرا از لوحه‌ استفاده کنیم باز هم از روی کتاب درس بدهیم. شاید این همکاران در زمان‌های قدیم که از روی کتاب درس می‌دادند به اهدافشان می‌رسیدند. همان طور که آقای وکیل فرمودند لوحه اصلاً جایگزین ندارد یا به عبارت دیگر اگر ما از روی لوحه کار نکنیم، این روش ما را به اهدافمان نمی‌رساند چون این با این اشاراتی که عرض کردم روش متکی به لوحه استحال باید دید بحث از آسان به مشکل در روش آموزش روخوانی چیست؟ ما می‌گوییم با بخش خواندنی شروع می‌کنیم (حالا توضیح می‌دهم که بخش‌خوانی چیست؟) بعد شمرده خوانی و بعد روان‌خوانی، بخش خوانی یعنی دانش‌آموز بخش‌های کلمه را نگاه می‌کند یک مکث کوتاهی بین هر دو بخش دارد، مثلاً اَلـْ – لـَ – ذیـ – نَ،‌ این یعنی بخش خوانی، در شمرده‌خوانی بین بخش‌ها فاصله چندانی نیست، اَلَذینَ یک مقدار فاصله بین بخش‌ها کم می‌شود، در روان‌خوانی دیگر فاصله‌ای بین بخش‌ها وجود ندارد و روان‌ می‌خواند (اَََلَّذینَ) که می‌بینیم سیر آموزش از آسان به مشکل تنظیم شده: اول بخش‌خوانی بعد شمرد‌ه‌خوانی بعد روان‌خوانی، ‌البته دانش‌آموزان به نسبت استعدادی که دارند و به ‌نسبت مقدار تمرینی که انجام می‌دهند،‌هر کدام در طی مدت زمانی به روان‌خوانی می‌رسند و هر وقت یک دانش‌آموزی به روان‌خوانی رسید ما نمی‌گوییم که بخش‌خوانی کن. نکته‌ای که خیلی مهم است که در ابتدای همه‌ی کتاب ها هم آورده‌ایم، “مناسب‌ترین وضع خواندن” می‌باشد. ببینید، ‌ما می‌گوییم مناسب‌ترین وضع خواندن این است که دانش‌آموز به بخش‌ها نگاه کند و بخش را بخواند،‌ یعنی لازم نیست بخش‌های یک کلمه یا یک عبارت را جمع کند و یک جا بخواند، چون این کار برای دانش‌آموزان متوسط به پایین مشکل است، اضطراب و احساس ناتوانی ایجاد می‌کند، ولی یک بخش را که از یک حرف یا یک مصوت یا دو مصوت تشکیل شده است را خیلی ساده می‌خواند و در اثر تکرار، فواصل بین بخش‌ها کم می‌شود و به روان‌خوانی می‌رسد. این‌ها نکات اساسی روش روخوانی است که در دوره‌ی ابتدایی اجرا می‌شود.


۲۹- هدف از آوردن شعر در کلاس اول دبستان چه بوده است؟
– این اشعار همان طور که ملاحظه فرموده‌اید یک مضمون کلی و ساده‌ی از سوره را در بر دارد که در واقع بچه‌ها وقتی سوره‌ها را می‌شنوند و جمع خوانی می‌کنند و با هم دیگر می‌خوانند، یک مضمون کلی آن را هم بتوانند درک بکنند که باز این به نوعی دارد آن اهداف جامع آموزش قرآن را تعقیب می‌کند. نکته دیگر این که به هیچ وجه حفظ اشعار الزامی نیست بلکه همین که همراه بچه‌‌ها معلم یا با هم‌دیگر شعر را بخوانند کفایت می‌کند. ضمناً در نوارهای جدیدکه تولید شده این اشعار هم در نوار در نوار و معلمین عزیز در صورتی که علاقه داشته باشند و بپسندند می‌توانند از آن‌ها استفاده بکنند و در کلاس پخش کنند و بچه‌ها هم همراه آن‌ها بخوانند.


۳۰- آیا حفظ اشعارکتابی اول دبستان توسط کودک الزامی است؟
به هیچ وجه حفظ اشعار الزامی نیست بلکه همین که همراه بچه‌‌ها معلم یا با هم‌دیگر شعر را بخوانند کفایت می‌کند. ضمناً در نوارهای جدیدکه تولید شده این اشعار هم در نوار در نوار و معلمین عزیز در صورتی که علاقه داشته باشند و بپسندند می‌توانند از آن‌ها استفاده بکنند و در کلاس پخش کنند و بچه‌ها هم همراه آن‌ها بخوانند.


۳۱ – آیا بچه ها به خواندن اشعارعلاقه نشان می دهند؟
همان طور که می‌دانید اصولاً بچه‌ها شعر را دوست دارند، و خوششان هم می‌آید، مخصوصاً‌ اگر به زبان بچه‌ها و آهنگین باشد. حالا اگر نظر خودم را بخواهید بدانید، بله بچه‌ها دوست دارند ولی اگر در بعضی از این‌ها یک تغییراتی داده شود، مناسب‌تر است. (خانم ستوده) من هم با نظر ایشان موافق هستم.


۳۲ – شیوه ومراحل رفع اشکال در قرائت قرآن دانش آموزان به چه شکلی است ؟
– باید با یک تدابیری رفع اشکال بکند. ‌به نظر من معلم نباید به طور مستقیم بگوید که اشتباه کردی و باید حالا درستش را بخوانی و نباید به طور مستقیم حالت صحیح را برایش بخوانیم که او به پیروی از ما بخواند؛ بلکه باید ابتدا صبر کنیم که جمله را کامل بکند و بعد ازکامل کردن و توقف کردن از او تشکری بکنیم یعنی احسنتی به دانش‌آموزان بگوییم و بعد اشکال را از همه‌ی دانش‌آموزان سؤال کنیم. چون بسیاری از اشکالات دانش‌آموزان عام است یعنی دیگران هم همان اشکالات را دارند واشکال اختصاصی یک دانش‌آموز نیست یعنی درصد زیادی از اشتباهات و خطاهای روخوانی و قرائت مربوط به یک دانش‌آموز نیست، بلکه مربوط به اکثر دانش‌آموزان است.‌ از این رو ما همه‌ی دانش‌آموزان را متهم به غلط خواندن می‌کنیم، نه این که بگوییم همه غلط خوانده‌اند، از همه سؤال می‌کنیم و می‌گوییم کلمه چگونه باید خوانده شود، این حرف چه صدایی دارد، نوار چگونه خوانده، مقایسه می‌کنیم این درست یا این، اول اشتباه را می‌گوییم و بعد صحیح را بعد تشخیص را می‌گذاریم به عهده خود دانش‌آموز. خود دانش‌آموزان به راحتی تشخیص می‌دهند. البته ما از روش‌های مختلفی بهره می‌گیریم،‌ مثلاً به دانش‌آموزان می‌گوییم اول به قرائت گوش بدهند یا می‌گوییم من می‌خوانم به قرائت من گوش دهید ببینید این کلمه چه طور خوانده می‌شود یا اصلاً‌ به خط نگاه کنید چگونه نوشته شده است ، غلط را با درست مقایسه بکنید. به هر باید حال کاری کنیم که خود دانش‌آموزان بتوانند درست را از غلط تشخیص دهند. وقتی که حالت غلط مشخص شد و حالت صحیح هم مشخص شد و مطمئن شدیم که دانش‌آموزان متوجه حالت صحیح شدند آن وقت از همه می‌خواهیم که تکرار کنند و بعد اگر دانش‌آموزی اشتباه کرده‌ از او می‌خواهیم تکرار کند؛اگر نیاز نبود که همه تکرار کنند؛ مستقیماً به دانش‌آموزی که اشتباه کرده می‌گوییم که تکرار کند؛ ولی بهتر این است که بگوییم اول همه دانش‌آموزان تکرار کنند مطئمن شویم آیا همه درست می‌خوانند یا درصد زیادی از دانش‌آموزان همین غلط را دارند و باید اصلاح شود. وقتی متوجه شدیم که اکثر دانش‌آموزان درست می‌خوانند از دانش‌آموز اصلی که اول اشتباه خوانده می‌خواهیم که تکرار کند، اگر دوباره هم غلط خواند سعی می‌کنیم که اصرار نکنیم که همان جلسه اصلاح بکنیم، می‌گذاریم برای جلسات بعد و می‌رویم سراغ دانش‌آموزان بعدی و از دانش‌آموز بعدی می‌خواهیم جمله را بخواند.


۳۳ – شیوه رفع اشکال در روخوانی دانش آموزان به چه شیوه ای است؟
در بخش روخوانی بچه‌ها باید بتوانند شمرده بخوانند و ‌اگر موقع خواندن اشکال پیدا بکنند معلم ضمن این که می‌گذارد بچه‌ بخواند از او می‌خواهد که دوباره بخواند و دقت کند یا اگر لازم باشد روی لوحه نشان می‌دهد یا روی تخته‌ی نویسد. در کلاس چهارم و پنجم به این ترتیب انجام شود و معلم با اشاره‌هایی که می‌کند از بچه‌ها ب‌خواهد که با دقت بخوانند. یک نکته‌ای که هست این که بعضی بچه‌ها از نظر استعداد واقعاً ضعیف هستند و یک مقدار هم اعتماد به نفسشان کم است، خوب است که معلم این‌گونه بچه‌ها را پای تخته بیاورد و با دست یا کاغذ روی بخش‌های کلمه بگذارد و فقط یک ‌بخش را نشان دهد،تا دانش‌آموز بخواند، بعد بخش بعدی و بخش بعدی و دائم بگوید:‌دیدی خواندی، دیدی می‌توانی و … .یک نکته‌ای که من این جا باید مطرح کنم کلمات و دیالوگ‌هایی است که معلمان استفاده می‌کنند.گاهی اوقات بعضی معلمان ناخواسته می‌گویند،‌ بچه‌ها این‌ها مشکل است، دقت کنید صحیح بخوانید‌. همین قدر که معلم بگوید مشکل است،‌ قدری تردید در بچه‌های متوسط به پایین ایجاد می‌شود.ما اگر بگوییم: بچه‌ها بخوانید، می‌توانید،دیدید این را هم خواندید، ‌بیان این دیالوگ‌ها و حرف‌ها خیلی در رفع اشکال و اعتماد به نفس و توانایی بچه‌ها در خواندن مؤثر است.


۳۴- آیا باید با لحن عربی آموزش بد هیم و بچه ها هم با لحن عربی بخوانند؟
خیلی وقت‌ها این جا یک اشتباهی رخ می‌دهد و افراد فکر می‌کنند که قرآن آموزی معادل یادگیری زبان عربی است.در زبان آموزی مهارت‌های مختلفی مطرح است. ۱- شنیدن،‌۲- سخن گفتن، ۳- خواندن،‌۴- نوشتن که در تمام این چهار مهارت فهمیدن شرط لاینفک آن‌هاست اما در قرآن آموزی این مطلب اتفاق نمی‌افتد. درست است که بعضی از قواعد زبان آموزی را در روش کار استفاده می‌کنید ولی این‌طور نیست که در قرآن آموزی زبان عربی را یاد دهیم. یعنی این آموزش اصلاً زبان‌آموزی نیست. ما می‌خواهیم یک متن ثابتی را بچه‌ها صحیح بخوانند و در صورتی که توانایی و علاقه نشان می‌دهند با لحن عربی بخوانند و از مفاهیم این متن ثابت بفهمند. به عبارت دیگر خیلی‌ها قرآن بلد هستند ولی نمی‌توانند عربی صحبت کنند. پس قرآن‌آموزی یک مطلبی است و زبان عربی آموختن یک مطلب دیگر و حتی شیوه آن با قرآن آموزی فرق دارد.


۳۵ – روش آموزش سوره های کوچک قرآن چه مراحلی دارد؟
در اول دبستان بچه‌ها هنوز زبان فارسی را خوب بلد نیستند، تازه می‌‌خواهند شروع بکنند،این جا قاعدتاً با قرائت نوار و به صورت حفظی کار می‌کنند. یعنی از نوار گوش می‌دهند، دسته جمعی تکرار می‌کنند، با نوار تمرین می‌کنند و بعد که سواد یادگرفتند، البته این جریان (تمرین با نوار و حفظی خواندن ) تا آخر سال ادامه دارد. از یک طرف هم از اواسط سال مثلاً‌ بهمن‌ماه بر اساس سواد فارسی‌شان روخوانی را به صورت بخش‌خوانی(بخش‌بخش‌خواندن) براساس آموخته‌های فارسی‌شان و بدون آموخته‌های جدیدِ مربوط به قرائت قرآن، با همان سواد فارسی‌شان روخوانی را آغاز می‌کنند. اما در پایه‌های دوم تا پنجم دیگر آموزش و تمرین قرائت تقریبا ً شکل و شمایل‌اش شبیه به هم است. یعنی دانش‌آموزان باید کتابشان را باز کنند یا مثلاً به لوحه‌ای که روی تخته نصب شده ‌نگاه کنند و نوار قرائت ابتدا هر جمله را گوش بدهند و سپس با نوار بخوانند. اگر هر جمله سه بار خوانده شده باشد ابتدا گوش می‌دهند سپس زمزمه می‌کنند و بار سوم بلند با نوار می‌خوانند. ولی اگر دوبار خوانده شده باشد( که از پایه سوم به بعد دوباره خوانده شده) بار اول استماع می‌کنند و بار دوم با نوار می‌خوانند. تمرین این است. ابتدا این تمرین با نوار به صورت جمع‌خوانی انجام می‌شود؛ یعنی استماع و جمع‌خوانی با نوار. بعد از تمرین با نوار بچه‌ها هم می‌توانند دسته‌جمعی بخوانند هم می‌توانند انفرادی بخوانند. حالا ابتدا هر دانش‌آموز یک جمله را می‌خواند که وقت زیادی نگیرد ولی بعداً هر دانش‌آموز می‌تواند همه‌ی سوره‌ها را هم بخواند یا همه درس را بخواند که این امر ‌ بستگی به وقت و تعداد دانش‌آموزان دارد البته شیوه‌های دیگر هم وجود دارد مثلاً شاید معلم از روش کمک معلم استفاده بکند ومثلاً دانش‌آموزان قوی را به کمک خودش بگیرد و خودش از ۵ نفر بپرسد؛ آن‌گاه کمک معلم‌ها هر کدام از ۵ نفر بپرسند. در این صورت همه‌ بچه‌ها می‌توانند آیات درس را به صورت صحیح وکامل بخوانند. اما اگر این طرح را اجرا نکنیم، معلم نمی‌تواند از هر دانش‌آموز بیش‌ از یک یا دو جمله بپرسد


۳۶ – اول سال جشن آغازین آموزش قرآن را برگزار می کنیم وآخرسال باز هم جشن داریم . هدف از این کار چیست؟


۳۷- آیا پایه های دیگر هم جشن قرآن دارند؟


۳۸-معلمان ابتدایی در زمینه ارزشیابی درس قرآن چه وظیفه ای دارند؟
در ارزش‌یابی رویکرد این که ارزش‌یابی باید در خدمت یادگیری باشد نه بر عکس. یا این که ارزش‌یابی نباید به صورتی در بیاید که خودش یک ترمزی باشد برای ارتباط وانس کودک با قرآن بلکه به عکس ارزش‌یابی باید به گونه‌ای طراحی شود که انس کودک را با قرآن تقویت بکند. این‌ها در واقع رویکردهای کلی است که گاهی از آن صحبت می‌شود.


۳۹ – آزمون توصیفی به چه شکل درکارنامه دانش آموزان منعکس می شود؟
در پایه اول ودوم، ارزش‌یابی ما توصیفی است، اما فعلاً مطابق سایر دروس از پایه سوم تا پنجم ارزش‌یابی کمّی است و در واقع دانش‌آموزان نمره می‌گیرند. این در یک بخش‌نامه و کلاس‌های آموزش ضمن خدمت معلمان طرح شده و قاعدتاً آموزگاران محترم باید با این شیوه آشنا شوند. فقط من به طور خلاصه عرض بکنم که در پایه سوم تا پنجم ۱۸ نمره در ارزش‌یابی پایانی به روخوانی قرآن اختصاص دارد و ۲ نمره هم برای پیام‌ها می‌باشد. البته این که چه بخش‌هایی را باید به صورت روان‌ بخوانند و چه بخش‌هایی را اگر شمرده بخوانند مانعی ندارد در آن بخش‌نامه‌ها آمده است.


۴۰- چرا بقیه دروس درکارنامه نمره دارند اما درس قرآن نمره ندارند؟


۴۱- آیا بهتر نیست اول قواعد ونماد های روخوانی را درس بدهیم وسپس به تمرین آنها در قرائت آیات درس به پردازیم؟


۴۲ – روش آموزش بخش قرائت درکتاب قرآن کلاس دوم دبستان چه تفاوتی با قرآن کلاس اول دارد ؟


۴۳ – آیا شیوه رفع اشکال روخوانی و قرائت درپایه دوم مثل روش پایه اول است؟


۴۴- اگر دانش آموزی سؤال تجویدی داشت چگونه پاسخ دهیم ؟
از نوار آموزشی آیات درس را استماع می‌کنند و به پیروی از همین نوار می‌خوانند و یاد می‌گیرند در واقع این کار باعث می‌شود که نظم قرائت قرآنی را از نوار بگیرند، صوت و لحن قرائت قرآن را یاد بگیرند و … حتی صحت قرائت روخوانی را هم بتوانند به طور معمولی و روان‌ و جذاب از نوار یاد بگیرند. برخی احکام تجویدی را هم بدون هیچ آموزش خاصی و بدون هیچ قواعدی فقط به پیروی از قرائت نوار خود به خود یاد می‌گیرند. خلاصه یک بخشش این است که به پیروی از قرائت آموزشی آیات درس که در نوار آموزشی تهیه شده قرائت را به طور جذاب و صحیح یاد می‌گیرند.


۴۵- آیا بهتر نیست تمام متن کتاب در نوار بیاید یعنی عبارات را هم در نوار بگنجانیم ؟
همان طور که قبلاً عرض شد هدف آموزش روخوانی در دوره‌ی ابتدایی این است که دانش‌آموز به روان‌خوانی برسد. بعد هم عرض کردیم که شیوه‌ی تمرکز بر شناسایی صامت و مصوت‌ها و ترکیب‌ها و کسب مهارت در خواندن آن‌ها تصور ما این است که این مهارت باید در کلاس اول و دوم و سوم اتفاق بیفتد.در سال چهارم دیگر بچه‌ها چشمشان به خط عادت کرده و حالا باید خواندنشان سرعت بگیرد و برای این که سرعت بگیرد کل مجموعه‌ کتاب نوار شده و دیگر نیاز به لوحه نداریم.‌ هرچند همان طور که آقای‌وکیل فرمودند قبل از نوار بچه‌ها باید روخوانی کنند اما این جا دیگر بیش‌تر هدف‌مان روان‌خوانی است.‌ فقط می‌ماند قواعدی که در کتاب‌های چهارم و پنجم آمده که آن‌ها را به صورت لوحه در آورده‌ایم دیگر لازم نباشد معلم قواعد را پای تخته بنویسد و بدین ترتیب در وقتش صرفه‌جویی شود و بعد دانش‌آموزان از روی کتاب تمرین کنند.


۴۶- آیا از بخش انس با قرآن در خانه ارزشیابی می شود ؟چرا ؟
بخش انس با قرآن در خانه که در پایان هردرس آمده در واقع به عنوان تکلیف بچه‌هاست، یعنی بچه‌ها باید با توصیه‌ها و تشویق‌های معلم، این تمرین‌‌ها را که در این بخش آمده در منزل انجام دهند. البته معمولاً در یکی از تمرین‌های همین بخش گفته شده که آیات و سوره‌های درس را بخوانید. پس از این که بچه‌‌ها این کار را در منزل انجام دادند، در جلسه بعد آموزگار از آن‌ها سؤال می‌کند. جویا می‌شود و به یک شیوه مناسبی تمرین‌های این انس با قرآن در خانه در کلاس حل می‌شود و معلم به تناسب ممکن است به عنوان ارزش‌یابی مستمر امتیاز و نمراتی هم برای آن‌ها در نظر بگیرد،‌هیچ اشکالی هم ندارد. فقط یک نکته این جا می‌ماند و آن نکته این است که به خصوص در ارزش‌یابی‌های پایانی معلم نیاز نیست و نباید از تمرین‌هایی که در انس با قرآن در خانه آمده سؤال کند. بلکه آن چیزی که به عنوان اهداف مورد انتظار که در آغاز کتاب‌های درسی هم در همه پایه‌ها نوشته شده وجود دارد این است که معلم باید از بچه‌ها همان سوره‌ها و آیات و عباراتی را که در خود درس آمده سؤال کند، اگر بچه‌ها در پاسخ آن‌ها توانا باشند کفایت می‌کند و در واقع ما به هدفمان رسیده‌ایم.


۴۷ – شیوه ارزشیابی پایه دوم دبستان چه تفاوتی با کلاس اول دارد؟


۴۸- بعضی از سورها طولانی است. آیا همه سوره را باید دریک جلسه آموزش داده شود ؟


۴۹-در پایه سوم وچهارم درآموزش روخوانی اول باید نوار پخش شود یا بچه ها خودشان آیات را شمرده خوانی کنند؟


۵۰- چرا در پایه چهارم ، لوحه ها به جای پرداختن به سوره به قواعد پرداخته اند؟
– همان طور که قبلاً عرض شد هدف آموزش روخوانی در دوره‌ی ابتدایی این است که دانش‌آموز به روان‌خوانی برسد. بعد هم عرض کردیم که شیوه‌ی تمرکز بر شناسایی صامت و مصوت‌ها و ترکیب‌ها و کسب مهارت در خواندن آن‌ها تصور ما این است که این مهارت باید در کلاس اول و دوم و سوم اتفاق بیفتد.در سال چهارم دیگر بچه‌ها چشمشان به خط عادت کرده و حالا باید خواندنشان سرعت بگیرد و برای این که سرعت بگیرد کل مجموعه‌ کتاب نوار شده و دیگر نیاز به لوحه نداریم.‌ هرچند همان طور که آقای‌وکیل فرمودند قبل از نوار بچه‌ها باید روخوانی کنند اما این جا دیگر بیش‌تر هدف‌مان روان‌خوانی است.‌ فقط می‌ماند قواعدی که در کتاب‌های چهارم و پنجم آمده که آن‌ها را به صورت لوحه در آورده‌ایم دیگر لازم نباشد معلم قواعد را پای تخته بنویسد و بدین ترتیب در وقتش صرفه‌جویی شود و بعد دانش‌آموزان از روی کتاب تمرین کنند.


۵۱- هدف از بخش کار درکلاس در دوره ابتدایی چیست؟
یک بخشی هم داریم که از کلاس چهارم شروع می‌شود به نام کار در کلاس که یک فعالیتی است که در خود کلاس انجام می‌شود و بچه‌ها می‌توانند برخی از عبارات وترکیب‌های ساده و پر استعمال قرآن را معنا بکنند و خیلی فعالیت شیرین و جذابی است. زیرا دانش‌آموزان آرام آرام می‌بینند که می‌توانند خودشان قرآن را معنا کنند. البته این بخش باید توسط معلم در کلاس اما دانش‌آموزان مکلف به یادگیری و معنای کلمات و ترکیبات نیستند؛ هر دانش‌آموز که به طور طبیعی یک چیزهایی یادگرفت نیکوست و شایسته است مورد تشویق قرار گیرد.


۵۲- آیا در کلاس چهارم می توانیم از قرآن کامل استفاده کنیم؟
اصل قضیه در ذهن مؤلفین است که اگر بتوانیم قرآن کامل را یک مقداری در کلاس چهارم طرح کنیم. اما چون این طرح نو است هنوز تعمیق پیدا نکرده. ‌ما این کار را گذاشتیم تا یک مقداری از نظر روش تدریس و آموزش تعمیق پیدا کند اما اگر معلمی در مدرسه‌ای درس می‌دهد که دانش‌آموزانش این توانایی را دارند، خیلی کار خوبی است که طوری برنامه‌ریزی کند که بچه‌ها در کلاس چهارم با قرآن سی جزء آشنا شوند. چون بچه‌ها وقتی قرآن سی‌جز را می‌خوانند، احساس می‌کنند که می‌توانند قرآن بخوانند ویک اعتماد به نفس خواندن قرآن پیدا می‌کنند.‌پس اگر بچه‌ها این ظرفیت را دارند خیلی خوب است که ما بتوانیم در کلاس در دبستان از قرآن کامل استفاه کنیم. ‌اما ما داریم که در سطح کشور تصمیم‌گیری می‌کنیم، عموماً کلاس‌های متوسط را در نظرمی‌گیریم، ولی اگر احساس کنیم که این برنامه درسی تعمیق پیدا کرده و عموماً خوب اجرا می‌شود، در نظر داریم از کلاس چهارم ان‌شاءا… شروع کنیم.


۵۳- آیا ارزشیابی کلاس سوم وچهارم با پایه های اول ودوم دبستان تفاوت دارد؟


۵۴- چرادرکلاس چهارم تمامی آیات درس ترجمه شده است؟
باید این جا این موضوع را خدمت شما عرض بکنم که آوردن ترجمه آیات که در پایه چهارم و پنجم انجام شده از ابتدا جزء برنامه نبوده‌ای؛یعنی ما از اول چنین قصدی را نداشتیم، اما بعد از باعث این مطلب شدآموزشی که به خصوص در بخش پیام‌ها و سایر بخش‌ها در کلاس اول و دوم و سوم اتفاق افتاد،‌در اولین سالی که آموزش قرآن در کلاس چهارم به طور آزمایشی انجام می‌شد طی بازدیدی که از کلاس‌ها داشتیم، بچه‌ها خودشان تقاضا کردند که اگر ممکن است، ترجمه آیات در کتاب بیاید، و این برای ما خیلی جالب بود یعنی آن انتظاری را که خودمان در تدوین برنامه داشتیم که این برنامه بتواند آرام آرام زمینه توجه و علاقه دانش‌آموزان را به فهم قرآن فراهم بکند اتفاق افتاد. به دنبال تقاضایی که دانش‌آموزان داشتند و بررسی‌ای که کردیم به این نتیجه رسیدیم که ترجمه‌ی آیات را در سوره‌هایی که در پایه چهارم و پنجم آمده بیاوریم که آن ترجمه‌ها هم آمد و خیلی هم مورد استقبال دانش‌آموزان قرار گرفت، ولی در جواب این سؤال که آیا از این‌ها ارزش‌یابی می‌شود یا خیر باید گفت که اتفاقاً در کلاس چهارم در اولین درس این مطلب در کتاب بچه‌ها آمده است که نه تنها ارزش‌یابی نباید بشود بلکه به هیچ وجه هیچ ضرورتی ندارد که بچه‌ها این ترجمه‌ها را حفظ بکنند. این باید خیلی مورد توجه باشد. زیرا گاهی ممکن است که برخی از آموزگاران و یا والدین به دلیل علاقه‌ای که به آموزش قرآن دارند دانش‌آموزان و کودکان خودشان را به یک نوعی تشویق بکنند که این ترجمه‌ها را حفظ بکنند چون و البته راه کسب مهارت در معنا کردن قرآن حفظ ترجمه نیست. این کار روش خاصی دارد که در دوره‌ی راهنمایی اتفاق می‌افتد. بنابراین درج ترجمه‌ها، فقط برای اطلاع بیش‌تر است که دانش‌آموزان در جاهایی که علاقه دارند این‌ها را بخوانند و از موضوع آیات مطلع شوند.


۵۵- آیا درکلاس چهارم ترجمه ها از بچه ها پرسیده می شود؟
خیر – در ترجمه مخاطبمان را در نظر می‌گیریم. یعنی سعی کرده‌ایم که ترجمه‌ها تقریباً قابل فهم بچه باشد. چرا که امکان دارد چرا که بعضی بگویند که آقا مثلاً این ترجمه‌ای که شما کردید از نظر لغوی نیست. ما نخواسته‌ایم لغت را ترجمه کنیم؛ ما می‌خواستیم مفهوم آیه در حد درک یک دانش‌آموز ابتدایی تا جایی که می‌توانسته‌ایم بیان کنیم که بچه‌ها با مفهوم آیه ارتباط برقرار کنند. بنابراین این جا اصلاً بحث آشنایی با معنای لغات آیه مطرح نبوده است.


۵۶-درکلاس پنجم درپایان هردرس تصویری ازیک صفحه ازقرآن کامل آمده، هدف از این کارچیست؟
صفحات آخر هر درس یا قرآن کامل فقط برای آشنایی دانش‌آموزان با قرآن کامل و خط مصحف کامل است،‌ولی از آن‌ها ارزش‌یابی نمی‌شود.


۵۷- آیا در ارزشیابی پایانی از صفحات قرآن کامل آزمون به عمل می آید.
– ارز‌ش‌یابی منحصراً محدود به آن آیاتی است که در درس آمده و صفحات آخر هر درس یا قرآن کامل فقط برای آشنایی دانش‌آموزان با قرآن کامل و خط مصحف کامل است،‌ولی از آن‌ها ارزش‌یابی نمی‌شود.


۵۸- آیا علائم وقف را به صورت کامل آموزش دهیم یا در حد همان ۳سه علامت موجوددرکتاب درسی ؟
ما وقف و ابتدا را از طریق قرائت نوار و از طریق تقطیع آیات در کتاب درسی عملاً داریم یاد می‌دهیم. می‌آییم سراغ قرآن کامل‌. در قرآن کامل با توجه به این که شما اشاره کردید که اولویت با روخوانی و صحت قرائت است،‌حالا اگر دانش‌آموزان وقف و ابتدا را خیلی دقیق اجرا نکردند این اولویت ندارد، البته مهم است ولی اولویت ندارد، اولویت ما آموزش صحت قرائت و روخوانی است. وقف و ابتدا اهمیت دارد و ما هم یاد می‌دهیم اما از طریق قرائت نوار.‌یعنی وقف و ابتداهایی‌های که نوار انجام می‌دهد.


۵۹- درجلسه چهارم هردرس کلاس پنجم تصویری از دانش آموزان آمده که در آن دانش آموزان از قرآن کامل استفاده می کنید .در این مورد توضیح دهید.
در پایه پنجم ابتدایی یک هدف مهم آن است که بچه‌ها با قرآن سی جزء آشنا شوند. ما برای این برنامه همان صفحه‌ی آخر را که آوردیم هیچی یک ساعت کامل از درس پنجم به بعد یک درس در میان یعنی ۶ درس ما یک ساعت برنامه گذاشتیم و نحوه‌ی اجرای این را برای این که معلمان عزیز ما بدانند که نحو‌ه‌ی کار چگونه است به صورت ۶ تا تصویر در این درس آورده‌ایم. حالا من یک بار کّلاً می‌گویم؛قرآن‌هایی که الآن دارد به تدریج بین استان‌ها تقسیم می‌شود درخطشان یک مقداری مسائل آموزشی رعایت شده و حروف ناخوانایشان متمایز است. الآن به هر مدرسه‌ی شهری ۲۰جلد از این قرآن داده می‌شود و به مدارس روستایی، هر ۳ دانش‌آموز یکی داده می‌شود و این قرآن‌ها به مدارس دولتی و غیردولتی باید داده شود و شاید تا الآن به دستشان رسیده باشد و اگر نرسیده باید از آموزش ابتدایی خودشان بخواهند که این قرآن‌ها را در اختیارشان قرار دهند. آن قر‌آن‌هایی راکه در اختیار مدرسه قرار می‌گیرد، دانش‌آموزان می‌آورند و چون می‌خواهیم یک احترام به قرآن را هم رعایت کنیم با یک احترام خاص و همراه با گل و تزئینات می‌آورند که بستگی به وسع مدرسه دارد، معلم قرآن‌ها را پخش می‌کند که حداقل هر میز یک قرآن داشته باشد و می‌خواهیم به دانش‌آموز بگوییم که شما هر کجایی این قرآن‌ها را باز بکنید آن مهارت‌هایی را که یادگرفته‌اید می‌توانید اجرا کنید قرآن را به صورت تصادفی باز می‌کند، صفحه مشخص می‌شود مثلاً می‌گوید صفحه ۱۵۲، بچه‌ها همه صفحه‌ ۱۵۲ را باز می‌کند، توانایی کلاس بخشی از صفحه را در نظر می‌گیرد و می‌گوید هر میزی آن بخش را با خودشان تمرین کنند؛ بخشی از صفحه را یک زمانی را هم با توجه به حجمی که مشخص کرده تعیین می‌کند؛مثلاً ۵‌دقیقه،۱۰ دقیقه و … . دانش‌آموزان وقتی بچه‌ها تمرین کردندمعلم می‌گوید: چه کسی می‌خواند و گروهی که تمرین کرده‌اند با هم می‌‌خوانند می‌پرسد باز تمام شد در پایان دوباره قرآن با احترام جمع می‌شود و با احترام هم بر می‌گردد که همه‌ی این ۶ مرحله به صورت تصویر در ۶ درسی که اجرا می‌ شود آورده شده است.


۶۰- آیا بچه ها باید لغات آخر کتاب های قرآن درسی را باید حفظ کنند؟
خیر لازم نیست بچه‌ها لغت‌های آخر کتاب را حفظ کنند.هم چنین آن لغات در ارزش‌یابی هم نباید مطرح شود.

منبع: گروه درسی قرآن دفتر برنامه ریزی کتب درسی

گذاشتن پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

برای درج شکلک روی شکلک مورد نظر کلیک کنید

SmileBig SmileGrinLaughFrownBig FrownCryNeutralWinkKissRazzChicCoolAngryReally AngryConfusedQuestionThinkingPainShockYesNoLOLSillyBeautyLashesCuteShyBlushKissedIn LoveDroolGiggleSnickerHeh!SmirkWiltWeepIDKStruggleSide FrownDazedHypnotizedSweatEek!Roll EyesSarcasmDisdainSmugMoney MouthFoot in MouthShut MouthQuietShameBeat UpMeanEvil GrinGrit TeethShoutPissed OffReally PissedMad RazzDrunken RazzSickYawnSleepyDanceClapJumpHandshakeHigh FiveHug LeftHug RightKiss BlowKissingByeGo AwayCall MeOn the PhoneSecretMeetingWavingStopTime OutTalk to the HandLoserLyingDOH!Fingers CrossedWaitingSuspenseTremblePrayWorshipStarvingEatVictoryCurseAlienAngelClownCowboyCyclopsDevilDoctorFemale FighterMale FighterMohawkMusicNerdPartyPirateSkywalkerSnowmanSoldierVampireZombie KillerGhostSkeletonBunnyCatCat 2ChickChickenChicken 2CowCow 2DogDog 2DuckGoatHippoKoalaLionMonkeyMonkey 2MousePandaPigPig 2SheepSheep 2ReindeerSnailTigerTurtleBeerDrinkLiquorCoffeeCakePizzaWatermelonBowlPlateCanFemaleMaleHeartBroken HeartRoseDead RosePeaceYin YangUS FlagMoonStarSunCloudyRainThunderUmbrellaRainbowMusic NoteAirplaneCarIslandAnnouncebrbMailCellPhoneCameraFilmTVClockLampSearchCoinsComputerConsolePresentSoccerCloverPumpkinBombHammerKnifeHandcuffsPillPoopCigarette

Amuzgar