آبا ۲, ۱۳۹۰

ارسال شده توسط در دسته‌بندی نشده | ۰ نظر

نکته‌ها و توصیه‌هایی برای کلاس درس قرآن

یکی از مباحثی که از دیرباز در حوزه‌ی تعلیم و تربیت اسلامی مورد توجه بوده،‌آداب تعلیم و تربیت است.(مشهورترین کتاب در این باب “منیـﺔ فی آداب المفید و المستفید” اثر گران‌قدر شهید ثانی (ره) که توسط دکتر سید محمدباقر حجتی تحت عنوان “آداب تعلیم و تربیت در اسلام” به فارسی برگردانده شده است.) رعایت این آداب درباره‌ی درسی درسی بر معنویت و تأثیر آموزش می‌افزاید و طبعاً‌ در خصوص درس قرآن از اهمیت و جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. هر چند در درس قرآن، اهداف مهارتی و دانشی خاصب تعقیب می‌شود ولی خواه‌ناخواه معلم قرآن،‌درس قرآن و کلاس قرآن تأثیر تربیتی خاصی بر دانش‌آموزان دارد. رعایت مجموعه نکات ذیل، توفیق معلم را در دستیابی به اهداف مقدس تدریس می‌افزاید.(مطالب این بخش با استفاده از تجارب برخی معلمان موفق و هم چنین کتاب‌های “تربیت آسیب‌زا‌”‌نوشته‌ی دکتر عبدالعظیم کریمی و “آداب تعلیم و تربیت در اسلام”‌نوشته‌ شده است.)

  یکی از مباحثی که از دیرباز در حوزه‌ی تعلیم و تربیت اسلامی مورد توجه بوده،‌آداب تعلیم و تربیت است.(مشهورترین کتاب در این باب “منیـﺔ فی آداب المفید و المستفید” اثر گران‌قدر شهید ثانی (ره) که توسط دکتر سید محمدباقر حجتی تحت عنوان “آداب تعلیم و تربیت در اسلام” به فارسی برگردانده شده است.) رعایت این آداب درباره‌ی درسی درسی بر معنویت و تأثیر آموزش می‌افزاید و طبعاً‌ در خصوص درس قرآن از اهمیت و جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. هر چند در درس قرآن، اهداف مهارتی و دانشی خاصب تعقیب می‌شود ولی خواه‌ناخواه معلم قرآن،‌درس قرآن و کلاس قرآن تأثیر تربیتی خاصی بر دانش‌آموزان دارد. رعایت مجموعه نکات ذیل، توفیق معلم را در دستیابی به اهداف مقدس تدریس می‌افزاید.(مطالب این بخش با استفاده از تجارب برخی معلمان موفق و هم چنین کتاب‌های “تربیت آسیب‌زا‌”‌نوشته‌ی دکتر عبدالعظیم کریمی و “آداب تعلیم و تربیت در اسلام”‌نوشته‌ شده است.)

       آن چه در این میان اهمیت بسیار دارد این است که معلم پیش از آن که با زبان،این نکات را به دانش‌آموزان تذکر دهد،‌خود شخصاً عامل به این تذکرات و توصیه‌ها باشد تا زمینه‌ی تأثیر عمیق این سفارش‌ها فراهم شود که دو گفته چون نیم کردار نیست. از سوی دیگر تذکر مکرر و کلیشه‌ای این نکات به دانش‌‌آموزان ممکن است موجب ملال خاطر ایشان شده و از تأثیر آن بکاهد.

۱-      معلم باید توفیق خود را فقط از جانب خدا بداند و برای موفقیت در کارش دائماً از خدا کمک بخواهد و این آیه را همواره در نظر داشته باشد:

وَ ما تَوفیقی اِلّا بِاللهِ                من هیچ توفیقی ندارم جز از سوی خدا                                 هود ۸۸

۲-      فرستادن صلوات در آغاز کلاس و نیز در طول شبانه‌روز طبق احادیث، ملائکه را نازل می‌کند، نفاق را از بین می‌برد، عافیت و تندرستی می‌آورد و گناه را می‌زداید. از پیامبر اکرم (ص) نقل شده است:

سخنی که با نام خدا و صلوات بر من آغاز نشود، ناپدار و به دور از هر گونه خیر و برکتی است.         (جلاءالافهام، ص ۲۴۵)

۳-      شایسته است معلم قرآن در طول روز به ویژه در کلاس و هم چنین پیش از خواب وضو داشته باشد و این شیوه را به دانش‌آموزان نیز توصیه کند.

       از پیامبر اکرم (ص) نقل شده است:‌حاِفظوا عَلَی الْوُضوءِ(بحار الانوار، ج ۷،‌ص ۹۷):سعی کنید همیشه با وضو باشد.

       و هم چنین از ایشان نقل شده است:‌هر کس با وضو بخوابد،‌تا هنگام صبح بسترش مسجد و خوابش نماز او محسوب می‌شود.(‌مستدرک الوسایل،ج ۱، ص ۲۹۷)

۴-      شایسته است انسان هر شب پیش از خواب، چند کارانجام دهد:

–         به دستشویی رفته و پس از آن وضو بگیرد تا از پاداش عبادت در طول خواب بهره‌مند شود.

–         حداقل ده آیه از قرآن با توجه به معنای آن بخواند. چرا که نقل شده است:‌ هر کس شبی ده آیه از قرآن بخواند،‌ازغافلان نیست و هر کس پنجاه آیه بخواند،‌از شاکران است.(کافی، ج ۲، باب ثواب‌القراﺓ، ص ۶۱۲)

–         و نیز خواندن سه بار سوره‌ی توحید،‌صلوات و تسبیحات اربعه را فراموش نکند. خوب است معلم،‌دانش‌آموزان را به تدریج با این آداب آشنا کرده و به انجام آن‌ها تشویق کند.

۵-      معلم همیشه دانش‌آموزان را به لطف و رحمت خدا امیدوارکند و نمونه‌های این لطف و رحمت بی‌کران را برای آن‌ها برشمارد.

۶-      یک معلم خوب به دانش‌آموزان احترام می‌گذارد و از کلمات ولحن محبت آمیز استفاده می‌کند. عصبانیت معلم،‌این رفتار را به دانش‌آموزان می‌آموزد و برخورد نامناسب معلم به ویژه معلمی که قرآن می‌آموزد، باعث دوری دانش‌آموزان از معلم و خدای ناکرده دوری از درس قرآن می‌شود.

       بنابراین در هیچ شرایطی فریاد کشیدن معلم سزاوار نیست.

توجه همیشگی به آیات ذیل،‌ روحیه خوش‌رفتاری را تقویت می‌کند:

·  وَقولوا لِلنّاسِ حُسنْاً: بامردم نیکو سخن بگویید. بقره ۸۳

· وَالْکاظِمینَ الغَیْظَ وَ الْعافیَن عَن‌ِالنّاسَ وَ اللهُ یُحِبُّ الْمُحسِنینَ: (افراد با تقوا … ) خشم خود را فرو می‌خورند و لذا از خطای مردم درمی‌گذرند و خدا نیکوکاران را دوست دارد. آل‌عمران ۱۳۴

· وَاصبِر وما صَبُرکَ اِلاّ بِاللهِ: صبر و حوصله داشته باش و در این کار جز به یاری خدا، موفق نمی‌شود. نحل ۱۲۷

۷-      تشویق دانش‌آموزان ضعیف‌تر، آن‌ها را به تلاش و پیشرفت امیدوار می‌کند. هر دانش‌آموز نقاط قوت خاص خودش را دارد و معلم باید این نقاط را کشف کرده و به او نشان دهد. مثلاً اگر درسش ضعیف است ولی اخلاق و رفتار خوبی دارد می‌توان برای پدر و مادرش کارت تبریک فرستاد که من به شما تبریک می‌گویم فرزند شما اخلاق و رفتار خوبی دارد.

۸-      شایسته است معلم با ظاهری ساده،‌مرتب، پاکیزه و زیبا در کلاس درس حاضر شود تا دانش‌آموزان از دیدار او شاد شوند و از کلاس او لذت ببرند.

۹-      طرز توجه و نگاه معلم به دانش‌‌آموزان باید حساب شده و عادلانه باشد، برخوردهای تبعیض آمیز مانند صحبت‌ در گوشی یا توجه به بیش از حد به یکی از دانش‌آموزان، اثرات منفی از قبیل سوءظن و حسادت در پی دارد.

۱۰-  در یک آموزش خوب و مناسب مربی می‌کوشد تا خود را از نظر ذهنی و عاطفی در موقعیت دانش‌‌آموز قرار دهد؛ در حالی که در آموزش نامناسب معلم دانش‌آموز را در موقعیت خود قرار می‌دهد. از پیامبر گرامی اسلام روایت شده است: مَن کانَ عِندَه‌و  صَبِی‌ٌّ فَلیَتَصـٰابَ لَهُ: کسی که کودکی نزد اوست باید با او رفتاری کودکانه داشته باشد (وسایل الشیعه،ج ۲۱،‌ص۴۸۳)

۱۱-  توجه داشته باشید غالباً کودک علت آن چه را که شما عیب می‌دانید، نمی‌داند. از این رو قبل از سرزنش برای او توضیح دهید  که چرا رفتار او پسندیده نیست. این امر هم بر محبت کودک نسبت به شما می‌افزاید و هم امکان تشخیص رفتار پسندیده و ناپسند را در آینده برای او فراهم می‌کند.

۱۲-  دانش‌آموزان بیش از آن که از زبان و گفتار ما بیاموزند تحت تأثیر رفتار،‌منش و شخصیت واقعی ما هستند،‌ آن‌ها خیرخواهی و دلسوزی،‌خوش اخلاقی و گشاده‌رویی، گذشت و فداکاری،‌صبر و حوصله و نظم و انضباط را عملاً از رفتار ما می‌آموزند. اگر دانش‌آموزانی این چنین می‌خواهیم پس باید این چنین باشیم.

۱۳-  هنر معلم، پرورش احساس نیاز نسبت به علم و تقوا در دانش‌آموز است.

آب کم جو تشنگی آور به دست                               تا بـجوشـد آبـت از بـالا و پـست

۱۴-  اصیل‌ترین روش‌های تربیتی،‌طبیعی‌ترین، ساده‌ترین و صمیمی‌ترین آن‌هاست. انسان تا دست به عمل نزند، نمی‌آموزد؛ عمل نیز با اشتباه همراه است؛ دانش‌آموزان را به تلاش و اقدام تشویق کنید تا از اشتباه کردن نهراسند؛ بلکه چگونگی درس گرفتن از اشتباهاتشان را به آن‌ها بیاموزید.

۱۵-  معلم باید برای هماهنگ کردن روش‌های آموزشی، خانواده‌ی دانش‌‌آموزان را از طریق جلسات توجیهی و یا خبرنامه مدرسه از اقدامات، روش‌ها و نظرات خود مطلع سازد.

۱۶-  خوب سوال کردن نیمی از دانش است. (پیامبراکرم: حُسْنُ السُّؤالِ نِصْفُ الْعِلْمِ.بحار الانوار، ج ۱،‌ص ۲۲۴) ذهن کودک را پرسشگر بار بیاورید و به او بیاموزید با تفکر درباره‌ی پرسش‌های خویش،آن‌ها را به بهترین شکل بیان کند.

۱۷-  کیفیت ارائه‌ی مطالب و مفاهیم، مهم‌تر از کمیت آن‌هاست.پیام‌های شما هر چند اندک اما با کیفیت مؤثر، بهتر از صحبت‌های طولانی و خسته کننده است.

۱۸-  اظهار بی اعتمادی به دانش‌آموز احساسی نامطلوب در او پدید می‌آورد که متقابلاً اعتماد و پذیرش او را نسبت به معلم کاهش می‌دهد. هم چنین انتساب نابه‌جای خصلتی منفی به او، ممکن است در دراز مدت همان خصلت را در او ایجاد کند. حتی الامکان نسبت به دانش‌آموز حسن ظن نشان دهید و از خطاهای قابل گذشت او، تغافل کنید.

گذاشتن پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

برای درج شکلک روی شکلک مورد نظر کلیک کنید

SmileBig SmileGrinLaughFrownBig FrownCryNeutralWinkKissRazzChicCoolAngryReally AngryConfusedQuestionThinkingPainShockYesNoLOLSillyBeautyLashesCuteShyBlushKissedIn LoveDroolGiggleSnickerHeh!SmirkWiltWeepIDKStruggleSide FrownDazedHypnotizedSweatEek!Roll EyesSarcasmDisdainSmugMoney MouthFoot in MouthShut MouthQuietShameBeat UpMeanEvil GrinGrit TeethShoutPissed OffReally PissedMad RazzDrunken RazzSickYawnSleepyDanceClapJumpHandshakeHigh FiveHug LeftHug RightKiss BlowKissingByeGo AwayCall MeOn the PhoneSecretMeetingWavingStopTime OutTalk to the HandLoserLyingDOH!Fingers CrossedWaitingSuspenseTremblePrayWorshipStarvingEatVictoryCurseAlienAngelClownCowboyCyclopsDevilDoctorFemale FighterMale FighterMohawkMusicNerdPartyPirateSkywalkerSnowmanSoldierVampireZombie KillerGhostSkeletonBunnyCatCat 2ChickChickenChicken 2CowCow 2DogDog 2DuckGoatHippoKoalaLionMonkeyMonkey 2MousePandaPigPig 2SheepSheep 2ReindeerSnailTigerTurtleBeerDrinkLiquorCoffeeCakePizzaWatermelonBowlPlateCanFemaleMaleHeartBroken HeartRoseDead RosePeaceYin YangUS FlagMoonStarSunCloudyRainThunderUmbrellaRainbowMusic NoteAirplaneCarIslandAnnouncebrbMailCellPhoneCameraFilmTVClockLampSearchCoinsComputerConsolePresentSoccerCloverPumpkinBombHammerKnifeHandcuffsPillPoopCigarette

Amuzgar